تشدید تنش در قرهباغ و چالش منافع منطقهای ایران در سالهای 2020 و 2023
نویسندگان
1 استاد، گروه سیاست جهانی و منطقهای، دانشکدۀ اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 دانشآموختۀ کارشناسی ارشد، مطالعات منطقهای، دانشکدۀ اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
doi
10.22059/jcep.2024.370397.450191چکیده
جنگ قرهباغ در سال 2020 و تحولهای بعد از آن بهویژه خروج ارامنه از قرهباغ، مسیر بدون بازگشتی را برای منطقۀ قفقاز جنوبی ترسیم کرد. بهطوری که این تحولها تأثیر چشمگیری بر بازیگران جنوب قفقاز بر جای گذاشت. پرسش اصلی نوشتار این است که جنگ دوم و سوم قرهباغ چگونه بر منافع منطقهای جمهوری اسلامی ایران تأثیر گذاشته است؟ در پاسخ این فرضیه مطرح میشود که براساس جنگ قرهباغ در سالهای 2020 و 2023 پویایی رقابت، تهدید و افزایش تنش بر ایران افزایش یافته است؛ درحالیکه پیدایی فرصتهای احتمالی برای ایران چندان آشکار نیست. در این نوشتار از روش پژوهش قیاسی استفاده میکنیم که با کاربرد مدل تحلیلی و رویکرد ژئوپلیتیک در چارچوب مطالعات منطقهای و در زیر واقعگرایی است. تحلیل دادهها بهصورت توصیفیتحلیلی و گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانهای انجام شده است. یافتههای این نوشتار نشان میدهد موازنۀ قدرت جدید و روابط ژئوپلیتیکی شکل گرفته در منطقۀ قفقاز جنوبی با بهچالش کشیدهشدن قدرت روسیه توسط محور جمهوری آذربایجان، ترکیه و اسرائیل، بهحاشیه رفتن محور غرب، پررنگشدن نقش ترکیه و کمرنگشدن نقش ایران تغییر کرده است. همچنین ایران در دورههایی از زمان پس از این جنگها از نظر ژئوپلیتیک و مؤلفههای اقتصادی و فرهنگی آن، ژئواکونومیک و ژئوکالچر، با تشدید رقابت و تهدید با ترکیه و اسرائیل و همچنین افزایش تنش با جمهوری آذربایجان روبهرو شد که در قالب راهگذر احتمالی زنگزور، طرح یک کمربند و یک راه، راهگذر شمالجنوب، پررنگشدن تهدیدها بر مبنای پانترکگرایی/پانآذریگرایی و حضور اسرائیل در مناطق آزادشدۀ قرهباغ، نزدیک مرزهای ایران جریان دارد.
