شناسایی استراتژیها و سازوکارهای تحقق شهر بدون کربن: یک فراتحلیل کیفی
نویسندگان
1 دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه سید جمالالدین اسدآبادی، اسدآباد، ایران
2 دکتری جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
doi
10.22034/grd.2026.22556.1643چکیده
این پژوهش با شناسایی استراتژیها و سازوکارهای کلیدی، به دنبال تحلیل نظاممند و ارائه چارچوب نظری جامع برای تحقق شهر بدون کربن است. پژوهش حاضر با بهرهگیری از روش فراتحلیل، از چارچوب استاندارد پریزما شامل مراحل شناسایی، غربالگری، ارزیابی واجد شرایط بودن و شمولیت منابع استفاده نموده است. با جستوجوی نظاممند در پایگاههای علمی معتبر نظیر الزویر، اشپینگر و ریسرچگیت و با استفاده از معیارهای دقیق ورود و خروج، 37 منبع برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. . 128 کد باز، هشت کد انتخابی و 39 کد محوری استخراج شدند که نشاندهنده اهمیت عواملی نظیر کاهش مصرف انرژی، مدیریت پسماند، جنگلداری شهری و علم و فناوری در تحقق شهر بدون کربن است. تحلیل زمانی نشان داد که تمرکز تحقیقات از مفاهیم عمومی به سمت مفاهیم خاصتری نظیر شهر هوشمند کمکربن و اقتصاد دایرهای تغییر یافته است. بر اساس یافتهها، تحقق شهر بدون کربن مستلزم همیاری ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی و محیطزیستی است. در این راستا، مدلسازی نظری انجام شده که بر پیشرانهای درونزا (علم و فناوری، منابع و محیط زیست، اقتصاد و صنعت) و برونزا (امکانات، سرمایه و شرایط نهادی) تأکید دارد. این مدل، چارچوبی جامع برای برنامهریزی و عملیاتی کردن شهرهای بدون کربن ارائه میدهد. پژوهش حاضر پیشنهاد میکند که سیاستگذاران و برنامهریزان با توجه به شکافهای شناساییشده، بهویژه در حوزههای محلی و منطقهای، اقدام به تدوین استراتژیهای سازگار و اختصاصی نمایند و از چارچوب نظری ارائهشده بهعنوان راهنمای عملی در طراحی و اجرای شهرهای پایدار بدون کربن استفاده نمایند.
