بررسی سازگاری و پایداری عملکرد دانه لاینهای گندم دوروم تحت شرایط دیم با استفاده از GGE بایپلات و AMMI
نویسندگان
1 موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مراغه، ایران.
2 موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، معاونت سرارود، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سرارود، ایران.
3 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اردبیل، ایران.
4 موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مراغه، ایران.
5 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سنندج، ایران.
6 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان شمالی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیروان، ایران.
7 موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، معاونت سرارود، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سرارود، ایران.
8 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سنندج، ایران.
9 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان شمالی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیروان، ایران.
doi
10.22077/escs.2018.381.1075چکیده
بررسی اثر متقابل ژنوتیپ در محیط قبل از معرفی ارقام جدید پایدار و سازگار ضروری است. بهمنظور ارزیابی کارایی استفاده از GGE بایپلات و AMMI در مطالعه پایداری و سازگاری عملکرد دانه لاینهای گندم دوروم در مناطق دیم معتدل و سرد، تعداد 17 ژنوتیپ پیشرفته دوروم به همراه شاهدها (ساجی، زردک و سرداری) به مدت سه سال زراعی (93-1390) در مناطق مراغه، سرارود، قاملو، اردبیل و شیروان در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در 3 تکرار تحت شرایط دیم کشت شدند. بر اساس نتایج تجزیه واریانس مرکب، بین محیطها، ژنوتیپها و اثر متقابل ژنوتیپ در محیط اختلاف آماری معنیداری مشاهده گردید. بزرگی اثرات اصلی برای محیط، ژنوتیپ و اثر متقابل ژنوتیپ در محیط به ترتیب 80 درصد، 4 درصد و 9 درصد مجموع مربعات کل بود. میزان پوشش سبز، تیپ رشد زمستانه، شاخص زراعی و ارتفاع گیاه همبستگی مثبت با عملکرد دانه داشته، ولی همبستگی عملکرد با صفات تعداد روز تا خوشهدهی و رسیدگی منفی بود. بر اساس نتایج GGE بایپلات، محیطها به سه گروه و ژنوتیپها به چهار گروه تفکیک شدند. ارزیابی پایداری ژنوتیپها با استفاده از آماره پایداری امی (ASV) و GGE بایپلات نشان داد لاینهایی نظیر راسکون در مناطق سردی مثل مراغه، قاملو و اردبیل میتوانند منبع ژنتیکی مطلوبی برای معرفی ارقام جدید دوروم باشند. نتایج AMMI و شاخص پایداری امی (ASV) در مقایسه با نتایج GGE بایپلات نشان داد تمامی این شاخصها از پتانسیل خوب برای ارزیابی پایداری عملکرد ژنوتیپها برخوردار بوده ولی GGE بایپلات بسیار کاربردیتر بوده و میتواند بهصورت گستردهای در بررسی ژنوتیپها در مناطق و سالهای متعدد در برنامههای اصلاح غلات بکار گرفته شود.
