بررسی عوامل تاثیرگذار بر وقوع و تشدید بحران‌های اقتصادی در فضای جغرافیایی ایران

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

2 دانشجوی دکتری مدیریت بحران، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

3 استاد دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.

doi
10.22034/grd.2025.23059.1656
چکیده

روند تحولات اقتصادی به دور از روندهای اجتماعی، سیاسی و ساختار روابط قدرت قابل تحلیل نیست. به همین علت این پژوهش سعی دارد، عوامل تاثیرگذار بر وقوع بحرانهای اقتصادی ایران را بررسی نماید. پژوهش حاضر از نوع کاربردی است که به روش توصیفی و تحلیلی انجام شده است. با استفاده از راهبرد نظریه زمینه‌ای و با شیوه‌های مصاحبه عمیق، معیارها و زیرمعیارهای موثر بر بحران‌های اقتصادی در ایران توسط 14 نفر از اقتصاددانان مورد ارزیابی و تحلیل قرار گرفت. سپس وزن دهی به معیارها و زیرمعیارها با استفاده از تکنیک دلفی توسط 30 نفر از متخصصین و خبرگان حوزه اقتصاد صورت گرفت. در نهایت با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی فازی چانگ (FAHPCHANG) ارزیابی و تحیل معیارها و زیرمعیارها صورت گرفت. طبق یافته‌های تحقیق، معیار شوک‌های بین الملی با وزن 541/0 بیشترین تاثیر و معیار کاهش در ارزش‌های اخلاقی، فرهنگی و سرمایه اجتماعی با وزن 005/0 کمترین تاثیر را بر وقوع و تشدید بحران‌های اقتصادی در ایران دارند. همچنین از بین زیرمعارها نیز زیرمعیار نوسانات نرخ ارز با وزن 339/0 بیشترین تاثیر را بر وقوع بحران‌های اقتصادی در ایران داشته است. نتایج تحقیق حاکی از آنست که هرچند معیار شوک‌های بین المللی رتبه اول را در بین معیارهای موثر بر وقوع بحران‌های اقتصادی کسب نموده است اما وزن زیرمعیارهای مربوط به نقش دولت در اقتصاد (بدهی دولت به بانک مرکزی و سایر بانک‌ها با وزن 2985/0 و اقتصاد دولتی با وزن 2909/0) نشان می‌دهد که این معیار نیز نقش مهمی بر وقوع بحران‌های اقتصادی در ایران داشته است.