بررسی تطبیقی عنصر فضا در منظومه های "لیلی و مجنون" نظامی گنجوی و مکتبی شیرازی
نویسندگان
1 هیات علمی
2 کارشناس ارشد دانشگاه پیام نور
doi
چکیده
عنصر فضا در داستان از جمله عوامل موثر بر خواننده است که حس نشاط، اندوه، هیجان، هراس و عشق یا نفرت را ممکن است ایجاد کند؛ ازسویی فضا رابطهای تنگاتنگ با دیگر عناصر داستان همچون شخصیت، گفتگو، لحن، طرح یا پیرنگ و... دارد؛ بهطوری که تقریبا تمامی عناصر داستان در شکلگیری فضای اثر نقشی اساسی دارند. از میان داستانهای عاشقانه که فضای اندوه در آن نمود بسیار بارزی دارد، منظومهی لیلی و مجنون نظامی است که از جمله آثار موفق در ادب پارسی بهشمار میرود و نظیرههای فراوان آن دلیل محکمی بر صدق این مدعاست. درمیان این الهامگیریها، منظومهی لیلی و مجنون مکتبی شیرازی (تألیف 895) یکی از بهترین و زیباترین این نظیرهها محسوب میگردد؛ بهواقع از مهمترین علل قرار گرفتن این روایت، جزو سه تقلید برتر (روایت امیرخسرو دهلوی، جامی و مکتبی شیرازی) سادگی و زیبایی آن و ایجاد صحنهها و فضاهای جدید توسط سراینده است. فضاهای تازهای که در افزونی جذابیتهای روایت او بسیار نقشآفرین بودهاند. این مقاله با استفاده از شیوهی تطبیقی، درصدد دستیابی بهمیزان و نوع فضاهای حاکم بر روایت نظامی و مکتبی بوده و بررسیهای صورت گرفته در دو منظومه، بیانگر غلبهی فضای غم و اندوه در دو روایت است.
