فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: هدف اصلی این پژوهش شناسایی و تحلیل خلأهای نهادی است که بر توسعه کارآفرینی دیجیتال در بستر پلتفرم‌های خرید آنلاین در ایران تأثیر می‌گذارند. خلأهای نهادی به‌عنوان شکاف‌هایی در ساختارهای رسمی و غیررسمی، مانند قوانین، مقررات، هنجارهای اجتماعی و زیرساخت‌های اقتصادی، تعریف می‌شوند که می‌توانند مانع یا تسهیل‌کننده فعالیت‌های کارآفرینانه باشند. این مطالعه به‌دنبال درک این موضوع است که چگونه این خلأها بر رفتار و عملکرد کارآفرینان دیجیتال، به‌ویژه در زمینه پلتفرم‌های تجارت الکترونیک، تأثیر می‌گذارند. تمرکز این پژوهش بر شناسایی عواملی مانند ضعف‌های قانونی، کمبود زیرساخت‌های فناوری، محدودیت‌های دسترسی به منابع مالی و موانع فرهنگی-اجتماعی است که می‌توانند مانع رشد کسب‌وکارهای دیجیتال شوند. علاوه‌بر این، این مطالعه قصد دارد با بررسی این خلأها، راهکارهایی برای بهبود اکوسیستم کارآفرینی دیجیتال ارائه دهد که بتواند به سیاست‌گذاران، مدیران پلتفرم‌ها و کارآفرینان در جهت تقویت این حوزه کمک کند. این پژوهش به‌ویژه در زمینه بازارهای نوظهور مانند ایران، که با چالش‌های نهادی و اقتصادی منحصربه‌فردی مواجه هستند، اهمیت دارد و می‌کوشد تا با ارائه دیدگاه‌های جدید، به ادبیات موجود در زمینه کارآفرینی دیجیتال و نظریه نهادی کمک کند.روش: این پژوهش از نوع کیفی و از نوع تحلبل تم بوده و با هدف شناسایی خلأهای نهادی مؤثر بر توسعه کارآفرینی دیجیتال در بستر پلتفرم‌های خرید آنلاین در ایران انجام شد. برای جمع‌آوری داده‌ها، از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۲ کارآفرین دیجیتال استفاده شد که با روش نمونه‌گیری گلوله برفی انتخاب شدند تا اشباع نظری حاصل شود. داده‌ها با استفاده از تحلیل تماتیک بر اساس رویکرد براون و کلارک (2006) تحلیل شدند. این روش شامل کدگذاری دستی، دسته‌بندی کدها، و استخراج تم‌های اصلی و فرعی بود که به شناسایی 9 تم اصلی و ۴۲ تم فرعی مرتبط با خلأهای نهادی منجر شد. برای اطمینان از روایی، از روش سه‌سویه‌نگری پژوهشگر و تأیید کدها توسط خبره استفاده شد. پایایی نیز با روش توافق درون‌موضوعی بین دو کدگذار محاسبه شد که درصد پایایی ۸۲% را نشان داد. مصاحبه‌ها با رضایت آگاهانه شرکت‌کنندگان ضبط و برای حفظ محرمانگی، هویت آن‌ها مخفی نگه داشته شد. تحلیل تماتیک امکان شناسایی دقیق چالش‌های نهادی و ارائه بینش‌های عمیق در مورد موانع کارآفرینی دیجیتال را فراهم کرد.یافته‌ها: این پژوهش خلأهای نهادی مؤثر بر توسعه کارآفرینی دیجیتال در بستر پلتفرم‌های خرید آنلاین در ایران را در سه بعد نظارتی، شناختی و هنجاری شناسایی کرد. این خلأها به سه دسته اصلی تقسیم شدند: (1) خلأهای قانونی و نظارتی، شامل کمبود قوانین مشخص برای تنظیم فعالیت‌های تجارت الکترونیک، نبود چارچوب‌های حقوقی برای حمایت از حقوق مالکیت معنوی، مشکلات مالیاتی و مجوزها، ابهام در قوانین، موانع بروکراتیک، انحصار شرکت‌های بزرگ، عدم شفافیت مالیاتی، و ناآگاهی سیاست‌گذاران از نیازهای دیجیتال (با 8 تم فرعی برای خلاهای حاکمیت قانون، ۳ تم فرعی برای رقابت و انحصار، ۹ تم فرعی برای سیاست‌های دولتی و تشریفات اداری، و ۴ تم فرعی برای فاصله سیاسی)؛ (2) خلأهای زیرساختی و فناوری، شامل سرعت پایین اینترنت، کمبود دسترسی به فناوری‌های پیشرفته، مشکلات سیستم‌های پرداخت آنلاین، کمبود نیروی متخصص، ضعف زیرساخت‌های فنی، و عدم تخصص سیاست‌گذاران (با ۴ تم فرعی برای کمبود سواد و مهارت، ۳ تم فرعی برای پیچیدگی فناوری، و ۴ تم فرعی برای فاصله شناختی)؛ (3) خلأهای فرهنگی و اجتماعی، شامل مقاومت فرهنگی نسبت به خرید آنلاین، کمبود اعتماد عمومی به پلتفرم‌های دیجیتال، ضعف مهارت‌های دیجیتال میان مصرف‌کنندگان و کارآفرینان، رشوه‌خواری، و عدم شفافیت اداری (با ۳ تم فرعی برای عدم شفافیت و فساد، و ۴ تم فرعی برای موانع فرهنگی و اجتماعی). این خلأها نه‌تنها بر عملکرد پلتفرم‌ها تأثیر می‌گذارند، بلکه بر رفتار کارآفرینان و تصمیم‌گیری‌های استراتژیک آن‌ها نیز اثر دارند، به‌طوری‌که برخی کارآفرینان برای پر کردن این خلأها به شبکه‌های غیررسمی و روابط شخصی متوسل شده‌اند. این چالش‌ها با افزایش هزینه‌های معاملاتی، کاهش اعتماد، و محدود کردن نوآوری، مانع رشد کارآفرینی دیجیتال می‌شوند.نتیجه: این مطالعه خلاهای نهادی کلیدی را که بر کارآفرینی دیجیتال در پلتفرم‌های خرید آنلاین در ایران تأثیر می‌گذارد، شناسایی کرد. با استفاده از تحلیل تماتیک مصاحبه‌ها با کارآفرینان دیجیتال، تحقیق چالش‌های قابل توجهی را در سه بعد نشان داد. خلاهای تنظیمی، مانند قوانین مبهم و موانع بوروکراتیک، هزینه‌های معاملاتی را افزایش داده و اعتماد کارآفرینان را کاهش می‌دهند. خلاهای شناختی، شامل کمبود مهارت‌های دیجیتال و زیرساخت‌های ناکافی فناوری، بهره‌برداری از فرصت‌های دیجیتال را محدود می‌کنند. همچنین، خلاهای هنجاری، مانند مقاومت اجتماعی در برابر کسب‌وکارهای دیجیتال و فساد، اعتماد عمومی و کارایی عملیاتی را تضعیف می‌کنند. این خلاها به‌طور جمعی رشد و پایداری کارآفرینی دیجیتال در زمینه مورد مطالعه را مختل می‌کنند. یافته‌ها بر ضرورت اصلاحات نهادی هدفمند برای ایجاد یک محیط حمایتی برای کارآفرینان دیجیتال تأکید می‌کنند.