فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هویت ملی فراگیرترین و مشروع‌ترین سطح هویت در همۀ نظام‌های اجتماعی است. عوامل مختلفی از جمله آموزش و پرورش در شکل‌گیری این هویت تأثیرگذارند. در این میان، کتاب‌های درسی مورد استفاده در نظام آموزشی کشورها قابل توجه هستند. زیرا محتوای کتاب‌های درسی از اصلی‌ترین منابعی است که می‌تواند در تقویت یا تضعیف هویت ملی تأثیر جدی داشته باشد. در این نوشتار با کاربست روش تحلیل محتوا در چارچوبی مقایسه‌ای به‌دنبال پاسخ این پرسش هستیم که ابعاد متنوع مقولۀ هویت ملی در کتاب‌های درسی کشورهای ایران و افغانستان از چه کیفیتی برخوردارند؟ با بررسی کتاب‌های سه سالۀ دورۀ آموزشی متوسطۀ این دو کشور، تعداد 17 کتاب که در هر دو سیستم آموزشی مشترک بودند به‌عنوان نمونۀ آماری گزینش شد. سپس ابعاد شش گانۀ هویت ملی در همۀ این کتاب‌ها، 1703 صفحه کتاب‌های درسی ایران و 1452 صفحه کتاب‌های درسی افغانستانشناسایی و کدگذاری شدند. نتایج این پژوهش نشان داد که ابعاد هویت ملی در مجموعۀ متن، تصویرها و تمرین‌های این کتاب‌ها در هر دو کشور به‌شکل متعادلی توزیع نشده و با وجود تأکید بیشتر بر این ابعاد در کتاب‌های دورۀ متوسطۀ ایران، در هر دو سیستم آموزشی کمیت و کیفیت پردازش ابعاد هویت ملی با کم  توجهی قابل ملاحظه‌ای روبه‌رو بوده است.