ساخت و اعتباربخشی مدل روابط خارجی ایران و جمهوری آذربایجان و استخراج متغیرهای خطرپذیری، بحرانی، راهبردی و تنظیمی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، روابط بینالملل، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی
2 استادیار، گروه روابط بینالملل، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی
3 استادیار گروه روابط بینالملل، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی
doi
10.22059/jcep.2022.326128.450013چکیده
هویت جدید ایران پس از انقلاب اسلامی و جمهوری آذربایجان پس از فروپاشی اتحاد شوروی، منجر به کنشگری نوینی از آنها در منطقه شده است که موردتوجه سیاستمداران و پژوهشگران بوده است. بررسی ادبیات پژوهش نشان میدهد که بیشتر پژوهشهای انجامشده در تبیین روابط دو کشور، تکبعدی، خطی، بدون بنیان نظری و مهمتر از آن، نارساییهای روششناختی دارند. در پاسخ به این پرسش که روابط خارجی دو کشور چه متغیرهایی دارد و ماهیت و شیوۀ رفتار این متغیرها در نظام روابط دو کشور چگونه است، این نوشتار تلاشی نوآورانه برای ساخت و اعتباربخشی مدل روابط دو کشور با رویکرد تلفیقی است. در گام کیفی مطالعه، به کمک روش سندپژوهی و تحلیل محتوا 33 متغیر مؤثر در روابط دو کشور استخراج شد. در گام کمی، به کمک تحلیل عاملی اکتشافی و نرمافزار اسپیاساس، 20 متغیر با بالاترین بار عاملی در پنج مؤلفۀ بقا، هژمونی، اقتصادی، سیاسی و حقوقی و اجتماعی فرهنگی کشف شد. برای ساخت نقشۀ مدل و اعتباربخشی آن نیز ازنظر نخبگانی ماتریس ضرایب تحلیل اثر متقاطع در نرمافزار میکمک استفاده شد . بر اساس آن، متغیرهای تأثیرگذار ورودی (شامل متغیرهای بحرانی و محیطی)، متغیرهای دووجهی (شامل متغیرهای خطر و هدف)، متغیرهای وابسته و متغیرهای مستقل (شامل متغیرهای جدا و اهرمی دومین)، متغیرهای تنظیمی و متغیرهای راهبردی به همراه نقشۀ تأثیرگذاری و تأثیرپذیری آنها را شناسایی و استخراج کردیم. نتایج این پژوهش برای روششناسی پژوهشهای روابط خارجی، تحلیل و تبیین روابط کنونی کشورها و سناریونویسی و پیشبینی آیندۀ روابط کشورها کاربرد دارد.
