مدل تلفیقی فرایند تحلیل سلسله مراتبی و تحلیل پوششی داده‌ها برای اولویتبندی شاخص‌ها و ارزیابی کارایی واحدهای تصمیمگیرآموزشی (مطالعه‌ی موردی استان آذربایجان شرقی)

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد برنامه ریزی آموزشی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استاد گروه روش‌ها و برنامه‌ریزی آموزشی و درسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشیار گروه روش‌ها و برنامه‌ریزی آموزشی و درسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22034/emes.2025.2012073.2506
چکیده

هدف: هدف اصلی این پژوهش، بهره‌گیری از یک مدل تلفیقی شامل فرایند تحلیل سلسله مراتبی و تحلیل پوششی داده‌ها برای اولویت‌بندی شاخص‌ها و ارزیابی کارایی واحدهای تصمیم‌گیری آموزشی می‌باشد؛ لذا، به لحاظ هدف در دسته پژوهش‌های کاربردی قرار می‌گیرد.روش پژوهش: رویکرد تحقیق حاضر از نوع پژوهش‌های آمیخته بوده و ﺑﺮ اﺳﺎس ماهیت و روش، ﯾﮏ پژوهش توصیفی - تحلیلی اﺳﺖ. میدان پژوهش ﺣﺎﺿﺮ ﻣﻨﺎﻃﻖ 39 ﮔﺎﻧﻪ‌ی آموزش ‌و پرورش استان آذربایجان شرقی می‌باشد. به‌ منظور ﺗﻌﯿﯿﻦ با اهمیت‌ترین شاخص‌ها پیمایشی از نوع دلفی بر مبنای سندکاوی و مطالعات اسنادی صورت گرفت و شاخص‌های با اهمیت بر مبنای نظرات 13 تن از متخصصان تعلیم و تربیت انتخاب گردید. سپس با استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی وزن شاخص‌های مهم با دسته‌بندی در دو گروه درونداد و برونداد نسبت به یکدیگر تعیین گردید و این اوزان در تحلیل پوششی داده‌‌ها به کار گرفته شد. در نهایت کارایی نواحی و مناطق آموزش و پرورش استان آذربایجان شرقی به عنوان مورد مطالعه با استفاده از مدل جمعی موزون ارزیابی گردید و با استفاده از مدل ابرکارایی رتبه‌ی هر منطقه مشخص شد.یافته‌ها: تعداد پنج شاخص به عنوان درونداد و پنج شاخص به عنوان برونداد انتخاب گردید. از بین شاخص‌های درونداد، شاخص "نسبت دانش‌آموز به کلاس دایر" و در شاخص‌های برونداد، "نرخ ترک تحصیل" نسبت به دیگر شاخص‌ها وزن بیشتری داشتند. یافته‌های حاصل از تحلیل پوششی داده‌ها نشان داد که نزدیک به 57 درصد از مناطق آموزش و پرورش استان آذربایجان شرقی، ناکارا هستند و در رتبه‌بندی انجام شده، منطقه‌ خداآفرین به عنوان کارا ترین منطقه شناخته شد.نتیجه‌گیری: مناطق ناکارا بایستی با راهبرد کاهش مقادیر مازاد دروندادها و جبران کمبود در بروندادها در جهت بهبود کارایی خود قدم بردارند. همچنین شاخص‌هایی احصاء شده‌اند که اهمیت بالایی در تحقیقات حوزه کارایی آموزش و پرورش دارند.