فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مدرسۀ میرعرب را در سال 942ق/1535م سید عبدالله یمنی حضرموتی ملقّب به میرعرب از شیوخ طریقت نقشبندیه‌ و امام جمعۀ بخارا در دورۀ حکمرانی عبیدالله‌خان شیبانی (حک: 940-947 ق/ 1534-1539م) بنا کرد. زمانی نبرد که این مدرسه در کنار دیگر مدرسه‌های بخارا به کانونی مهم برای سپری‌کردن دورۀ تحصیلات عالی دینی تبدیل شد و طلبه‌‌های علوم دینی از سرتاسر مناطق مسلمان‌نشین روسیه و دیگر روستاهای هم‌جوار برای ادامۀ تحصیل وارد بخارا ‌شدند. بسیاری از طلبه‌‌های تاتاری و باشقیری که در بخارا تحصیل می‌کردند بعد از بازگشت به موطن خود به‌عنوان بخارایی شناخته می‌شدند و علاوه بر اعتبار قابل توجهی که برای جامعۀ خود به ارمغان می‌آوردند، از جایگاه اجتماعی و مذهبی ممتازی نیز بهره‌مند بودند. در این نوشتار می‌خواهیم با استفاده از منابع تاریخی و آرشیوی و به شیوۀ توصیفی- تحلیلی، به این پرسش پاسخ دهیم که مدرسه‌های بخارا چه جایگاهی در گسترش فرهنگ اسلامی ورارود داشته‌اند؟ از این‌رو برای پاسخ به این پرسش، مدرسۀ‌ میرعرب که در شمار مهم‌ترین و بزرگ‌ترین مدرسه‌های بخارا به شمار می‌آید را در قالب مطالعۀ موردی بررسی می‌کنیم تا جایگاه برجستۀ مدرسه‌های بخارا در گسترش فرهنگ اسلامی ورارود را تبیین کنیم. دستاوردهای نوشتار روشن می‌کند، مدرسه‌های بخارا که مدرسۀ میرعرب نمونۀ شاخص آن‌ها است کانون حفاظت از گفتمان سنت اسلامی این سرزمین بوده‌اند، علاوه بر آن در تبلیغ و گسترش فرهنگ اسلامی در میان مردم ترک و تاتار دشت قپچاق و پاسداری از هویت اسلامی این مردم در برابر تسلط روسیۀ تزاری و شوروی، نقش مهم و مؤثری داشتند.