فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آیین گنوسی درحقیقت کیشی عرفانی است که هرچند در دامان مسیحیّت پرورش یافت، امّا نمی‌توان آن را آیینی تنها مسیحی دانست. این آیین، نحله‌های گوناگونی از جمله: مانویّت، صابئین مندایی، طریقة شمعون، والنتین، بازیلیدیس، مرقیون و... را شامل می شود. گنوسیان دارای دیدگاه های ثنوی بودند و این جهان را آفریدة خدای شر می‌دانستند. پایه و اصل اساسی عقاید گنوسی این نکته است که روح انسان در این دنیا اسیر است و راه نجات و رهایی او دستیابی به گنوس یا همان معرفت نجات بخش است  که توسّط فرستادگان الهی و منجیان آسمانی برای انسان به ارمغان آورده می‌شود و راه کسب این گونه معرفت قلب است نه عقل. این عقیده در عرفان اسلامی نیز یکی از مهمترین و اساسی ترین نکات بشمارمی‌رود و مشابهت فراوانی در دیدگاه معرفت شناسانة گنوسی و اسلامی وجود دارد. در آثار شاعران بزرگ عارف همچون عطّار می‌توان نشانه‌هایی از عقاید گنوسی یافت که از جملة این عقاید دیدگاه عطّار نسبت به معرفت است.