بررسی مقایسه‌ای دیپلماسی فرهنگی ایران و عربستان سعودی در آسیای مرکزی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران

2 استاد علوم سیاسی، دانشکدۀ روابط بین‌الملل وزارت امورخارجه

3 کارشناس ارشد مطالعات منطقه‌ای، دانشکدۀ روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه

doi
10.22059/jcep.2020.290473.449873
چکیده

در نوشتار حاضر به مقایسۀ قدرت نرم و حضور فرهنگی ایران و عربستان سعودی در آسیای مرکزی می‌پردازیم و فعالیت‌های فرهنگی هر دو کشور در این منطقه را پس از فروپاشی اتحاد شوروی مقایسه می‌کنیم. در این نوشتار به‌دنبال پاسخ این پرسش هستیم که «دیپلماسی فرهنگی ایران در آسیای مرکزی در مقایسه با دیپلماسی فرهنگی عربستان سعودی در این منطقه تا چه اندازه موفق بوده است؟» و می‌کوشیم دیپلماسی و اقدام‌های فرهنگی این دو کشور در آسیای مرکزی و تضادهای احتمالی این اقدام‌های فرهنگی را بررسی کنیم. ضمن واکاوی مبانی و هدف‌های اصلی دیپلماسی فرهنگی ایران و عربستان سعودی، قوت‌ها و ضعف‌های حضور فرهنگی این دو کشور در منطقۀ آسیای مرکزی و خسارت‌های حضور فرهنگی هر یک بر منافع دیگری را در عرصۀ این بازی بزرگ و راهکارهای بهبود کیفیت فعالیت‌های فرهنگی ایران در این منطقه را بررسی می‌کنیم. در این نوشتار از روش توصیفی-تحلیلی بهره می‌گیریم و به این پاسخ می‌رسیم که هر دو کشور ایران و عربستان سعودی در عرصۀ اقدام‌های فرهنگی در آسیای مرکزی به موفقیت‌هایی رسیده‌اند، اما با توجه به اینکه میزان سرمایه‌گذاری سعودی‌ها در این منطقه در زمینه‌های مختلف و از جمله در بخش فرهنگی در سال‌های اخیر به‌طور چشم‌گیری افزایش یافته است این موضوع موجب رشد اندیشه‌های وهابی و سلفی شده است؛ لازم است ایران هم میزان توجه خود به منطقۀ آسیای مرکزی که با آن اشتراک‌های بیشتری در مقایسه با عربستان سعودی دارد، افزایش دهد تا در این رقابت مهم منطقه‌ای عقب نماند.