فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اختلاف‌نظر پنج کشور ساحلی دریای خزر در مورد شیوۀ تقسیم این قلمرو آبی، سبب شده است که بسیاری از مشکلات مربوط به آن از جمله بحران‌های زیست‌محیطی همچنان نادیده گرفته شوند؛ بحران‌هایی که تأثیرهای منفی بسیاری بر زندگی و اقتصاد مردم ساکن در نواحی ساحلی این دریا برجای گذاشته‌اند. از سوی دیگر، برخلاف اینکه این دولت‌ها حاضر نیستند از دعواهای حاکمیتی خود در تعارض یادشده دست بکشند، مسائل زیست‌محیطی در حوزۀ سیاست کم‌ارزش شده‌اند و دولت‌ها حساسیت کمتری نسبت به همکاری در این زمینه از خود نشان می‌دهند. بنابراین مشکلات زیست‌محیطی دریای خزر می‌تواند دلیلی برای شروع همکاری‌ها میان دولت‌های ساحلی، گسترش آن‌ها به سایر حوزه‌ها و در نتیجه تشدید همگرایی میان این دولت‌ها باشد. بنابراین در این نوشتار به‌دنبال پاسخ این پرسش هستیم که ایران می‌تواند چه مشکلات نااندیشیده‌ای را در دستور کار دیپلماسی زیست‌محیطی خود با کشورهای حاشیۀ خزر بگنجاند و بدین‌وسیله به همگرایی با این کشورها شدت بخشد؟ برای پاسخ‌دادن به این پرسش، ابتدا مقدمۀ نظری و روش‌شناختی لازم را بیان می‌کنیم. سپس با استفاده از روش دلفی، هجده گروه از مشکلات زیست‌محیطی دریای خزر از دیدگاه صاحب‌نظران را شناسایی و عملکرد دیپلماسی زیست‌محیطی ایران در این دریا را از دیدگاه آن‌ها بررسی می‌کنیم. نتایج نشان داد که آن‌ها دوازده راهکار برای حل مشکلات باقیمانده یا تداوم‌یافته دارند. در آخر نیز با توجه به این راهکارها، دستور کاری دیپلماتیک، مشتمل بر پنج محور اصلی برای آیندۀ دیپلماسی زیست‌‌محیطی ایران در دریای خزر را بیان می‌کنیم.