توسعه نابرابر و مهاجرت بین شهری در ایران

نویسندگان

1 گروه جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، محقق موسسه تحقیقات جمعیت کشور و مرکز پژوهش‌های سلامت مبتنی بر مشارکت جامعه، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران

2 گروه جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22059/jrd.2025.376068.668858
چکیده

مهاجرت از شهرهای کوچک به کلان‌شهرها، که نشان‌دهندۀ عدم تعادل و توسعۀ نابرابر در نظام سکونتگاهی است، یکی از مسائل اجتماعی فراروی کشور است. هدف این مقاله شناخت میزان تمایل به مهاجرت بین‌شهری در ایران و بررسی تأثیر عوامل مختلف جمعیتی-اجتماعی بر آن است.از تحلیل ثانویۀ داده‌های پیمایش ملی وضعیت اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی جامعۀ ایران در سال 1395 استفاده شد. نمونۀ مورد بررسی شامل 78,900 نفر افراد 18 سال به بالای ساکن در 426 شهر (مراکز شهرستان‌های کشور) است.نتایج مطالعه نشان داد حدود 35 درصد پاسخگویان تمایل به مهاجرت بین‌شهری دارند و به‌عنوان مهاجران بالقوۀ شهری محسوب می‌شوند. همچنین نتایج مشخص کرد افرادی که تمایل به مهاجرت بین‌شهری دارند، اغلب زن، مجرد، جوان، با تحصیلات دانشگاهی، شاغل و از اقلیت‌های قومی هستند. علاوه‌براین، نتایج آزمون رگرسیون لجستیک نشان داد عوامل جمعیتی (شامل جنس، سن، وضعیت تأهل، تحصیلات، وضعیت فعالیت، و قومیت) و عوامل اجتماعی (شامل وضعیت اقتصادی-اجتماعی خانوار، احساس محرومیت نسبی، رضایت اجتماعی و احساس امنیت) به‌طور معناداری بر تمایل به مهاجرت بین‌شهری تأثیر می‌گذارند.از این‌رو، شناخت دلایل و انگیزه‌های مهاجرت‌های بین‌شهری در مدیریت و سیاست‌گذاری مهاجرت داخلی و توسعۀ پایدار شهری کلیدی و کمک‌کننده است.