مطالعۀ جامعه‌شناختی طرح‌های توسعۀ محله‌ای شهری مورد مطالعه بازطراحی میدان مهران کرج

نویسندگان

1 گروه جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

2 مرکز تحقیقات امام علی علیه‌السلام، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.

doi
10.22059/jrd.2025.365788.668927
چکیده

پژوهش حاضر با هدف مطالعۀ جامعه‌شناختی طرح‌های توسعۀ شهری محله‌محور و سناریوهای احتمالی پیش‌روی این طرح‌ها با تمرکز بر پروژۀ بازطراحی میدان مهران کرج و واکنش‌های اجتماعی ناخواسته به این طرح انجام گرفته است. روش اجرای پروژه مبتنی بر گردآوری، ترکیب و تحلیل داده‌ها به دو شیوۀ کمی و کیفی است. در بخش کمی از تکنیک پرسشنامه و در بخش کیفی از تکنیک مصاحبۀ فردی، گروهی، بررسی اسناد و مطالعات تطبیقی استفاده شد. روش تحلیل یافته‌ها تحلیلی و توصیفی، تحلیل محتوا، سناریونویسی و تحلیل ذی‌نفعان است. براساس نتایج میدانی، ذی‌نفعان صاحب‌نفوذ و دارای قدرت اجتماعی (پلیس راهور، معاونت ترافیک شهرداری کرج، سازمان سیما و منظر شهرداری کرج، صاحبان مراکز تجاری و کسب‌وکار محلی و همچنین سرمایه‌گذاران و سازندگان مسکن) با اجرای طرح به شکل موجود مخالف هستند و طرح را عامل ترافیک و شلوغی بیشتر می‌دانند. مطالعۀ انجام‌گرفته بیانگر چهار سناریو مبتنی بر واکنش‌های ناخواسته به این طرح است که عبارت‌اند از: سناریوی عدم اقدام، سناریوی تنش، سناریوی سازگاری منفعلانۀ متأثران و چهارم سناریوی تعدیل و اجرای مشارکتی پروژه. یافته‌های پژوهش نشان داد مجموعه‌ای از عوامل درهم‌تنیده در محدودۀ این میدان، عامل ایجاد واکنش‌های اجتماعی و فرهنگی ناخواسته‌ای در محدودۀ این میدان می‌شود که توسعۀ محله‌ای را با چالش مواجه می‌کند و عامل تضاد و تعارض می‌شود. از میان چهار سناریوی ارائه‌شده، سناریوی تعدیل مورد تأیید مطالعۀ حاضر است و پیشنهاد‌هایی در راستای آن ارائه شده است.