مطالعۀ جامعهشناختی دگرگونیهای نقش اقتصادی زنان و اثرات آن بر تأمین معیشت خانوار روستایی (مورد مطالعه: دهستان جوشق، شهرستان دلیجان)
doi
10.22059/jrd.2025.390395.668905چکیده
از دیرباز، زنان بخش عمدهای از کارکردهای خانواده اعم از نقش خانوادگی، اقتصادی، اجتماعی و... را برعهده داشتهاند. با وجود دگرگونیهای ایجادشده در نقشهای زنان، ایفای این وظایف نهتنها از بین نرفته، بلکه با تغییرات حاصلشده، هنوز هم زنان سهم عمدهای در تأمین معیشت خانوار، بهخصوص در مناطق روستایی دارند. پژوهش حاضر با هدف مطالعۀ جامعهشناختی دگرگونیهای نقش اقتصادی زنان و اثرات آن بر تأمین معیشت خانوار روستایی انجام شده است.در این پژوهش کیفی، 36 زن دهستان جوشق، شهرستان دلیجان، به روش نمونهگیری هدفمند، دردسترس و گلولهبرفی بهعنوان مشارکتکننده انتخاب شدند. اطلاعات از 22 مصاحبۀ فردی و جمعی با زنان روستایی این منطقه، با بهرهگیری از نظریۀ بنیانی تجزیه و تحلیل شد.مطابق نتایج، زنان در گذشته مشارکت گستردهای در فعالیتهای کشاورزی و دامپروری داشتند. بازاریابی، فروش و فرآوری بخش عمدهای از محصولات، برعهدۀ زنان بود که از این طریق، هم نیاز خانواده تأمین میشد و هم منبع اقتصادی مهمی برای خانوار بهشمار میرفت. علاوهبراین، آنها با قالیبافی بخشی از درآمد خانواده را تأمین میکردند، ولی فعالیتهای اقتصادی زنان تحت تأثیر کاهش فعالیتهای کشاورزی، تکمحصولیشدن، کاهش تعداد دامها، تغییر سبک کشاورزی، مهاجرت فرزندان، آزادی عمل و حق انتخاب، و تغییر سبک زندگی دگرگون شده است. تغییر شرایط و محیط زندگی زنان، افزایش آگاهی و سطح تحصیلات آنها، متنوعشدن امکانات زندگی و مشابهت زندگی شهری و روستایی، از عوامل مداخلهگر در این دگرگونی بودهاند. پیامد این دگرگونی نقشی، اگرچه مصرفگرایی و وابستگی خانوار روستایی است، باز هم تلاشهایی توسط زنان برای تأمین معیشت خانوار وجود دارد. آنها با یادگیری مهارتهای جدید، شغل بیرون از خانه و حتی روستا، مشارکت محدود در گلچینی و قالیبافی به اقتصاد خانواده کمک میکنند.دگرگونی نقش اقتصادی زنان، اگرچه برخی از فعالیتهای اقتصادی آنها را دستخوش تغییر کرده است، وابستگی به نهادهای بیرونی را افزایش داده و از خودکفایی آنها کاسته است، ولی باز هم تلاش زنان برای مؤثربودن در تأمین معیشت خانوار تداوم دارد.
