شهروندی محدود؛ احساس شکل گرفته در میان حاشیهنشینان شهر رشت
نویسندگان
1 گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 گروه علوم اجتماعی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
doi
10.22059/jrd.2025.393233.668918چکیده
در دهه های اخیر حاشیه نشینی از مهمترین و پیچیده ترین مسائل شهری بوده که آسیبهای متعددی در ابعاد گوناگون در مدیریت شهری به همراه داشته است. این پژوهش با تأکید به تجربه زیسته حاشیهنشینان به دنبال درکی عمیق از زندگی پر چالش آنهاست.رویکرد پژوهشی مطالعه حاضر پدیدارشناسی است. براساس منطق نمونهگیری هدفمند و همچنین نمونهگیری در دسترس، با 34 نفر از حاشیه نشینان چهار منطقه حاشیه نشین شهر رشت؛ مصاحبه به عمل آمد.یافتههای این مطالعه نشان داد که پدیده احساس شهروندی محدود با شکل گیری احساساتی نظیر ناامنی، تبعیض، بیگانگی، خودباختگی و خشم، تفوق این احساس را در بین حاشیه نشینان قوام می بخشد و پیامدهای همچون تشدید فقر شهری، طرد اجتماعی، فرسایش سرمایه اجتماعی برونگروهی، نارضایتی اجتماعی و کشمکش در زیست شهری در محیط شهری پدیدار میسازد.نتیجه اینکه آنچه که در فضای شهر رشت، کاملاً مشهود هست آن است که پراکندگی محله های حاشیه نشین سبب شده هویت شهروندی واحد و عادلانه در این شهر شکل نگیرد. بی توجهی مسئولان نسبت به تغییر زندگی مناطق حاشیه ای موجب تسلط احساس ناخوشایند شهروندی محدود در بین آنان شده است. این احساس با تخریب انسجام شهری، بافت اجتماعی را شهر به فضایی پر از نارضایتی، تنش و ناهمگونی تبدیل کرده است.
