فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دهۀ 1990 آغاز صادرات نفت برای توسعۀ اقتصادی کشورهای نواستقلال در آسیای مرکزی است که به‌علت دسترسی‌نداشتن به آبراه‌های آزاد بین‌المللی و صرفۀ اقتصادی نداشتن صادرات نفت خام با هواپیما و یا حمل‌ونقل آن از راه‌های زمینی از نظر به صرفه‌بودن مسیر انتقال نفت از ایران به جهت ارتباط دریایی از راه دریای عمان و خلیج فارس با اقیانوس‌ها، به معاوضۀ نفت متوسل شده‌اند. شروع آزمایشی این عملیات نفتی در ایران، از سال 1996 بوده است و با استمرار به‌عنوان یک قرارداد نفتی، نقش مؤثری در روابط اقتصادی بین ایران و کشورهای آسیای مرکزی ایفا کرده است؛ ولی توقف معاوضه در سال 2010 از سوی ایران و همچنین تناسب‌نداشتن سطح تولید نفت خام کشورهای آسیای مرکزی به نسبت ظرفیت بالای انتقال آن به بازارهای مصرف و کاهش قیمت جهانی آن و در مقابل افزایش ظرفیت تولید گاز، بر روند رو به رشد روابط اقتصادی از معاوضه، تأثیر منفی گذاشته است. به هرحال معاوضه یک ابزار تجارت متقابل برای تعویض کالا است و در عملیات نفتی نیز مورد استفاده قرار گرفته است و موجب صرفه‌جویی در هزینۀ انتقال نفت و فرآورده در داخل کشور و کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل و رفت‌و‌آمد جاده‌ای و ریلی می‌شود. با واردات نفت یا فرآوردۀ نفتی تولیدی کشورهای حاشیۀ دریای خزر در یکی از نقاط مرزی ایران و مصرف آن در داخل و در قبال آن صدور نفت یا فرآورده با همان مشخصات از مرز خروجی دیگر در شرایط غیر تحریمی تجارت نفت ایران، سبب گسترش روابط تجاری و تقویت مناسبات اقتصادی و سیاسی و ارتقاء امنیت ملی این کشورها می‌شود.