تحلیل و طراحی الگوی بهبود بهره‌وری منابع انسانی در بخش عمومی (مطالعه‌ای در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت دولتی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران

2 استادیار، گروه مدیریت دولتی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران

3 نویسنده مسئول: دانشیار، گروه مدیریت صنعتی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران

doi
10.22034/sep.2025.2047029.1240
چکیده

بهره‌وری منابع انسانی نقش حیاتی در بهبود عملکرد سازمان‌ها دارد و از آن به‌عنوان عامل اصلی برای توسعه و بقای سازمان‌ها یاد می‌شود. پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر بهره‌وری منابع انسانی در وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی و ارائه الگویی برای بهبود آن انجام شده است. این پژوهش به لحاظ هدف، کاربردی و به لحاظ روش‌شناسی، آمیخته اکتشافی متوالی است. در ابتدا، داده‌های کیفی از طریق مصاحبه‌های عمیق و هدفمند با 18 نفر از مدیران بخش سلامت جمع‌آوری شد. مصاحبه‌ها با روش گلوله برفی و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. در فرآیند تحلیل داده‌های کیفی، از تحلیل تماتیک استفاده شد و داده‌ها در سه مرحله کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری انتخابی موردبررسی قرار گرفتند و پس‌ازآن، داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار Atlas.ti تجزیه‌وتحلیل و 118 کد اولیه، 75 مقوله فرعی و 6 مقوله اصلی احصاء شدند. در مرحله کمی، پرسشنامه‌ای محقق ساخته با 30 سؤال بر اساس نتایج حاصل از مصاحبه‌ها و مدل‌های معتبر بهره‌وری منابع انسانی در پنج بخش مختلف شامل اطلاعات دموگرافیک، عوامل تأثیرگذار بر بهره‌وری منابع انسانی، چالش‌ها، فرصت‌ها و ارزیابی کلی عملکرد طراحی گردید. روایی پرسشنامه به‌صورت روایی محتوا از طریق ارزیابی توسط متخصصان و همچنین، روایی سازه از طریق تحلیل عاملی اکتشافی (EFA) مورد ارزیابی و تأیید قرار گرفت و پایایی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ عدد (0/87) به دست آمد که نشان‌دهنده پایایی مطلوب ابزار اندازه‌گیری می‌باشد. جامعه آماری پژوهش شامل مدیران وزارت بهداشت و دانشگاه‌های زیرمجموعه آن بود. تعداد حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران 296 نفر تعیین و به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده، پرسشنامه توزیع و جمع‌آوری و داده‌های کمی با استفاده از روش‌های آماری توصیفی و مدل‌سازی معادلات ساختاری تحلیل شد. نتایج پژوهش نشان داد که عواملی مانند ارزیابی عملکرد، رضایت شغلی، شایستگی‌ها و محیط کاری بر بهره‌وری منابع انسانی تأثیر دارند. همچنین، چالش‌هایی مانند کمبود منابع و فرصت‌هایی نظیر آموزش و توسعه منابع انسانی، به‌عنوان عوامل مؤثر شناسایی شدند.