تبیین عوامل مؤثر بر سرمایه فکری جهت تسهیل بهرهوری در کسبوکارهای دانشبنیان
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت صنعتی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشیار، گروه مهندسی صنایع، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران
3 دانشیار، گروه مهندسی صنایع، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
4 نویسنده مسئول: دانشیار، گروه مدیریت صنعتی، دانشگاه صنعتی مالک اشتر، تهران، ایران
doi
10.22034/sep.2025.2055329.1299چکیده
کسبوکارهای دانشبنیان، با تکیه بر سرمایه فکری خود، نقش کلیدی در توسعه اقتصادی دارند. شناسایی عوامل مؤثر بر سرمایه فکری این شرکتها برای موفقیت، رقابتپذیری و درنتیجه بهرهوری آنها ضروری است. بر همین اساس، پژوهش حاضر با هدف بررسی و شناسایی عوامل کلیدی تأثیرگذار بر سرمایه فکری در کسبوکارهای دانشبنیان انجام شده است. بهمنظور دستیابی به اهداف پژوهش، یک مطالعه فراترکیب انجام شده است. در این راستا، کلیه تحقیقات مرتبط با سرمایه فکری که در بازه زمانی بین سالهای 2000 تا 2024 میلادی و 1389 تا 1402 شمسی منتشر شده بودند، موردبررسی قرار گرفتند. فرآیند تحلیل دادهها بر اساس گامهای هفتگانه روش ساندلوسکی و باروسو و با استفاده از نرمافزار مکس کیودا انجام شد. ابتدا با جستجوی واژگان کلیدی در پایگاههای علمی داخلی و خارجی، 1343 منبع مرتبط شناسایی گردید. پس از حذف موارد تکراری و غربالگری منابع بر اساس معیارهای مرتبط با اهداف پژوهش، 154 مقاله بهعنوان مقالات نهایی در فراترکیب مورداستفاده قرار گرفتند. بهمنظور سنجش پایایی و اعتبار مدل از ضریب کاپا استفاده شد. نتایج نشان داد که عوامل مؤثر در چهار مقوله اصلی شامل 20 مفهوم و 53 کد شناسایی شدهاند. ضریب کاپا برابر با 746/0 محاسبه شد که نشاندهنده سطح توافق عالی است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که مؤلفههایی نظیر آموزش کارکنان، دانش، تجارب و سوابق کارکنان، زیرساخت فناوری و سیستمهای اطلاعاتی دارای بیشترین ضریب اهمیت هستند. بهعبارتدیگر، این عوامل در پژوهشهای انجامشده در حوزه سرمایه فکری بیشتر موردتوجه و بررسی قرار گرفتهاند.