فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با توجه به محوریت توسعۀ روستایی بعد از انقلاب، هدف این مقاله بررسی میزان بهره‌مهدی روستاییان از فرایند توسعه‌ای بعد از انقلاب است. برای این منظور تحرک اجتماعی به‌عنوان معرف تأثیرپذیری روستاییان درنظر گرفته شد. با عنایت به ادبیات موجود و اینکه سیاست‌های توسعه به‌طورکلی و سیاست‌های توسعۀ روستایی به‌طور خاص به‌عنوان فرایندهای مؤثر در تضعیف تصلب ساختار اجتماعی روستایی و ایجاد موقعیت‌های جدید در چارچوب بازبودگی ملاحظه می‌شوند، فرض بر این بود که اقدامات روستایی دولت بعد از انقلاب که عمدتاً تحت تأثیر ایدئولوژی مردم‌گرایانه و مساوات‌طلبانۀ انقلاب بودند، بر تحرک پایگاهی روستاییان تأثیر بگذارد.برای مطالعۀ تأثیر اقدامات روستایی بر تحرک شغلی روستاییان، از روش تطبیقی واقعه بعد از رویداد استفاده شد. مطالعه در سه گروه از روستاهای همسان‌شده با توجه به دو مؤلفۀ پتانسیل‌های توسعه‌ای و کمیت برنامه‌ها یا اقدامات روستایی انجام شد و اطلاعات لازم با بهره‌گیری از نمونه‌گیری تصادفی از روستاهای شهرستان مرند گردآوری شدند.یافته‌ها نشان داد تحرک در روستاهای با اقدامات توسعه‌ای بیشتر، بالاتر است. بااین‌حال، تحرک‌ها چه در حالت صعودی و چه در حالت نزولی، عمدتاً در پایگاه‌ها و مشاغل همجوار با برد کوتاه است و تحرک‌ها در منتهی‌الیه فوقانی نردبان ساختار شغلی، به‌ندرت دیده می‌شود. مطابق نتایج، هرچند می‌توان تحرک اجتماعی با معرف عمدۀ آن، شغل، در سطح خرد و جامعۀ کوچک‌تری مثل روستا مطالعه قرار داد، این نوع مطالعات در سطح روستا نمی‌تواند از طبقه‌بندی استاندارد جامعۀ بزرگ‌تر تبعیت کند؛ به‌ویژه اینکه جامعۀ روستایی با پدیدۀ مهاجرت مواجه است و لزوماً یافته‌ها نمی‌تواند منعکس‌کنندۀ تحرک‌های شغلی روستاییانی باشد که ارتقای شغلی یافته‌اند و از فرصت‌های جدید بهره برده‌اند، ولی ساکن روستا نیستند. در کل، مشخص شد تأثیرپذیری روستاییان، بیش از برنامه‌ها، از پتانسیل‌های توسعه‌ای موجود روستاها و پیشینه‌های مستعد روستاییان بوده است. دلیل عمدۀ آن نیز ماهیت برنامه‌ها و اقدامات توسعه‌ای است که غالباً ماهیت بهبود داشته تا دگرگون‌ساز