فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در ایران با گذار به شهرنشینی نولیبرال، واقعیت‌های شهری و به‌تبع آن، تقلای تهی‌دستان برای تأمین و بهبود سرپناه در سکونتگاه‌های «غیررسمی» دستخوش تغییرات مهم و معنادار شده است. بااین‌حال، در مطالعات شهری محققان اغلب به نحو غیرانتقادی از ابزارهای مفهومی متعارفی استفاده می‌کنند که کمک چندانی به فهم پروبلماتیک‌های شهری جدید به‌ویژه در قلمرو زندگی مردمان تهی‌دست نمی‌کند. این مقاله با تمرکز بر یکی از برهه‌های پساآزادسازی اقتصادی (1390-1392) به این سوال محوری پاسخ می‌دهد که پس از اجرای برنامۀ تعدیل ساختاری در ایران، سیاست‌های غیررسمی تهی‌دستان شهری برای تأمین مسکن چه تغییری کرده است. نقطۀ عزیمت تئوریک در این تحقیق، نظریۀ «پیشروی آرام مردم عادی» است که براساس نتایج پژوهش بازاندیشی شده است.میدان اصلی تحقیق، محله‌های تهی‌دست‌نشین شهرهای گلستان و نسیم‌شهر در حومۀ تهران است که در چارچوب طرح پژوهش کیفی مطالعه شدند. برای گردآوری داده‌ها از روش‌های مشاهده، مصاحبه (با مردم عادی، مسئولان شهری و مطلعان محلی) و اسنادی (نامه‌های مردم به مقامات، آرشیو روزنامه‌ها، مکاتبات اداری، گزارش‌های رسمی و مجلات و کتاب‌ها) استفاده شد.یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد بازاری‌شدن فزایندۀ قلمروهای غیررسمی، تهی‌دستان را از تصرف غیرقانونی و مستقیم منابع، امکانات و فرصت‌های ضروری برای خانه‌سازی به نحو قابل‌توجهی بازداشته یا دستیابی به چنین هدفی را برای آن‌ها به‌شدت پرهزینه و دشوار کرده است. تغییر چشمگیر راهبرد تهی‌دستان از «پیشروی افقی» در زمین‌ها به «پیشروی عمودی» روی خانه‌ها و گسترش اجاره‌نشینی در محله‌های محروم دلالت بر همین واقعیت دارد.سکونتگاه‌های غیررسمی که آصف بیات آن را بدیل ممکنی از زیستن برای تاب‌آوردن در برابر سختی‌های دنیای مدرن می‌داند، تحت سیاست‌های نولیبرال به نحو فزاینده به تصاحب نیروهای عذاب‌آور و ناتوانمندساز بازار درآمده است.