فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حکمرانی، عرصه تزاحم حقوق و آزادی‌ها از یک سو و منافع و مصالح از سویی دیگر است. نقطه تعادل در نوسان تعامل میان این دو قانون است. بر همین اساس، این پرسش مطرح است که قانون‌گذار در صورت تزاحم بین این دو، باید به کدام سمت مایل باشد. در این نوشتار، انگاره قانون را از دو منظر غایت‌گروی (و ذیل آن سودگروی) و وظیفه‌گروی مورد مداقه قرار می‌دهیم. همان‌گونه که از نام آن‌ها پیداست، غایت‌گروی مبتنی بر «اصالت غایت» و سودگروی مبتنی بر «اصالت سود» است. البته، مقصود، نه سود شخصی که سود جمعی است؛ به‌گونه‌ای که معیار عمل مشروع و اخلاقی در این نحله اخلاقی بیشترین سود برای بیشترین افراد است. بر این اساس، قانون بایستی متناسب با میزان آزادی‌های مورد شناسایی قانون اساسی باشد. در طرف دیگر، وظیفه‌گروی مبتنی بر «اصالت تکلیف» است. اندیشه‌های کانت با تکیه بر تکلیف به‌عنوان غایت رفتار اخلاقی تحول ژرفی در نظریه اخلاقی و سیاسی رقم زد. بر این اساس، کسی که اخلاقاً نیت خیر دارد بایستی بدون توجه به پیامدها، به ابتنای منشأ تکلیف به‌عنوان یک امر مطلق عمل کند. در مقابل سودگروی در صورت بروز چنین تزاحمی غایت و به‌طور مشخص سود و منفعت جامعه را بر هنجارهای انسان گرایانه، آزادی بنیاد و وظیفه‌گرایانه ترجیح می‌دهد. هدف این پژوهش که به روش توصیفی، تحلیلی و تطبیقی انجام می‌گردد، داوری نسبت به این دو رویکرد است. بر اساس یافته‌های این تحقیق هیچ‌یک از این دو دیدگاه از ترجیح مطلق برخوردار نیست و حقیقت را در میانه آن دو باید جستجو کرد.