فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این مقاله با تمرکز بر پرونده جمهوری اسلامی ایران علیه ایالات متحده آمریکا در دیوان بین‌المللی دادگستری، به بررسی یکی از مهم‌ترین چالش‌های نظری و عملی این نهاد یعنی اصل بی‌طرفی می‌پردازد. سؤال اصلی تحقیق آن است که: آیا دیوان بین‌المللی دادگستری در رسیدگی به این پرونده، اصول بی‌طرفی قضایی را رعایت کرده است یا خیر؟ فرضیه پژوهش آن است که ساختار دیوان، حضور قضات منتخب دولت‌ها، و فضای بین‌المللی حاکم، بر استقلال قضایی دیوان در رسیدگی به پرونده‌های مرتبط با قدرت‌های بزرگ تأثیرگذار بوده و زمینه جانبداری یا ملاحظات سیاسی را فراهم کرده است. روش تحقیق کیفی و تحلیلی بوده و با استفاده از داده‌های پرونده، آرای صادره (۲۰۱۸ و ۲۰۲۳)، و اسناد بین‌المللی و نظرات حقوق‌دانان برجسته، تحلیل شده است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که دیوان در این پرونده، با تفسیر مضیق از صلاحیت معاهده‌ای و تمرکز بر جنبه‌های اقتصادی، بخشی از ادعاهای ایران را نپذیرفت و این رویکرد، در کنار ساختار قضایی دیوان و غیاب ضمانت اجرایی، شائبه‌هایی نسبت به بی‌طرفی آن ایجاد کرده است