فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رانت به هر نوع درآمدی گفته می‌شود که بدون سرمایه‌گذاری اجتماعی یا فعالیت مولد و متقابل تأمین شود و از انواع درآمدهای وابسته به رانت از فروش مواهب و منابع طبیعی به‌دست می‌آید. اکنون آنچه کلان‌شهرهای ایران به‌خصوص اصفهان با آن مواجه‌اند، سکونتگاه‌های غیررسمی است که یکی از عوامل اصلی آن رانت‌های اقتصادی است. با توجه به افزایش الحاق نقاط روستایی در منطقۀ 14 اصفهان در دهه‌های اخیر که یکی از دلایل آن رانت بوده است، پژوهش درصدد پاسخ به این مسئله است که اقتصاد رانتی چه نقشی در شکل‌گیری سکونتگاه‌های غیررسمی در منطقۀ 14 اصفهان ایفا کرده است. در این راستا این سؤال مطرح شد که کدام‌یک از عناصر اقتصاد رانتی در شکل‌گیری سکونتگاه‌های غیررسمی در منطقۀ مورد مطالعه از اهمیت بیشتری برخوردارند. هدف بررسی آن بود که بدانیم که از میان عوامل اقتصادی، عوامل قانونی، عوامل سیاسی-مدیریتی و عوامل اجتماعی، کدام‌یک در گسترش سکونتگاه‌های غیررسمی منطقۀ 14 أصفهان تأثیر بیشتری می‌گذارند.روش جمع‌آوری اطلاعات اسنادی و میدانی است. برای استخراج شاخص‌های اقتصاد رانتی و بیان ادبیات پژوهش از روش اسنادی، و برای جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز برای بررسی شاخص‌ها از روش میدانی استفاده شده است. نمونه‌گیری برای جامعۀ نمونه متخصصان (اعضای هیئت‌علمی و دانشجویان دکتری با رسالۀ مرتبط) و کارشناسان به‌صورت گلوله‌برفی و برای مدیران شهری به‌صورت تصادفی ساده انجام شده است.یافته‌ها با آزمون تعقیبی توکی نشان می‌دهد در بین شاخص‌ها و سنجه‌های اقتصاد رانتی تفاوت معناداری وجود داشته است. در این راستا شاخص‌های تن درندادن مدیران سطوح میانی و پایینی به اجرای قوانین در جهت ایجاد رانت (عوامل قانونی)، شاخص افزایش درآمد ناشی از تراکم‌فروشی (عوامل اقتصادی)، تداخل عملکردی و سازمانی (عوامل سیاسی-مدیریتی) و کاهش ویژگی انسان‌محوری فضاها (عوامل اجتماعی) از بیشترین اهمیت در گسترش سکونتگاه‌های غیرسمی منطقه 14 شهر اصفهان برخوردار است.نتایج نشان داد مهم‌ترین عامل مؤثر بر گسترش سکونتگاه‌های غیررسمی از دیدگاه اقتصاد رانتی، شاخص اقتصادی است. همچنین پیامدهای ناخواسته از جمله سودجویی مالکان و ساخت‌وسازکنندگان در گسترش سکونتگاه‌های غیررسمی مؤثر است. اقتصاد رانتی در ابعاد قانونی و مدیریتی و اجتماعی نیز پیامدهایی منفی نظیر گتوسازی‌های اجتماعی را دارد.