فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نزاع جمعی به معنای درگیری فیزیکی و تنش اجتماعی بین بیش از دو نفر به‌صورت گروهی، ایلی-طایفه و جمعی بوده و جزء جرائم کیفری محسوب می‌شود. جوامع دارای بافت شدید عصبیت گروهی، سلسله‌مراتبی، جمعی و ایلی-طایفه‌ای، شاهد این‌گونه نزاع‌ها به دلیل شرایط اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی هستند. میانگین نزاع جمعی استان­های کشور بین بازه زمانی 1390 الی 1402 به دلیل ناهمگونی قومی؛ بافت ایلی-طایفه‌ای؛ سرمایه اجتماعی محدودکننده (منفی)؛ کاهش منابع توسعه­ای (بحران فضای کسب‌وکار اجتماعی و تقابل خشن جامعه با منابع طبیعی) و تصور خیرمحدود (فرسایش منابع تولیدی، کمیابی منابعی مانند زمین، قدرت و ثروت) روند افزایشی داشته که ساختار اجتماعی طایفه­گرایی-ایلی در ظهور و تشدید آن (در کنار عوامل فوق) نقش مهمی را ایفا می‌کند. بر این اساس هدف اصلی پژوهش مطالعۀ جامعه‌شناختی اثر طایفه‌گرایی بر نزاع­های جمعی در استان­های کشور است.روش پژوهش؛ به دلیل ماهیت آن از نوع فراتحلیل کمی (نرم‌افزار CMA2) است. با جستجوی «نزاع جمعی» در پایگاه علمی نورمگز، مگ­ایران، ایران داک و مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، از جامعه آماری 56 سند، با تکیه‌بر ملاک ورود و خروج؛ به روش غیراحتمالی-تعمدی 30 سند پیمایشی دربازه زمانی 1387 الی 1401 جهت تحلیل و ارزیابی انتخاب شدند.نتایج نشان می‌دهد که طایفه‌گرایی بر گرایش به نزاع جمعی تأثیر معنی‌داری داشته و با افزایش شدت طایفه‌گرایی-ایلی، گرایش به نزاع جمعی نیز افزایش‌یافته و مقدار اثر نهایی آن 46/0 است. هرچه در استان­های کشور شدت طایفه‌گرایی بیشتر باشد، به همان میزان احتمال وقوع نزاع جمعی در آینده نیز بیشتر خواهد بود. همچنین آزمون تعدیل‌گر Q نشان می‌دهد که هویت قومی، محل زندگی و سطح توسعۀ استان‌ها با نزاع جمعی رابطۀ معنی‌داری داشته است.طبق نتایج پژوهش؛ جهت کاهش و کنترل نزاع جمعی در استان­های کشور برحسب شرایط فرهنگی، جغرافیایی و اجتماعی آن، باید به آگاهی‌بخشی از طریق ارتقای سرمایۀ فرهنگی و رسانه‌های جمعی، حل نیازهای اجتماعی-اقتصادی، تقویت مکانیسم بازدارندگی-کنترلی (بومی و رسمی)، مدیریت منابع توسعه‌ای (آب، مراتع، زمین و شرایط کسب‌وکار بومی) و اصلاحات فرهنگی –اجتماعی با حفظ ارزش و هنجارهای آن محیط اقدام کرد.