فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: تبدیل روستاها به شهر پیامدهای پیدا و پنهان بسیاری مانند دگرگونی بافت کالبدی، افزایش هزینه‌های زندگی و زوال انسجام اجتماع محلی را به همراه داشته است. هدف این مقاله مطالعۀ جامعه‌شناختی مهم‌ترین دلایل تبدیل روستا به شهر و آثار و پیامدهای آن با تأکید ویژه بر ابعاد اجتماعی و هویتی ساکنان روستا است. به همین دلیل شهر قلعه نو از توابع شهرستان ری در استان تهران که چند سالی است از روستا به شهر تبدیل شده است به‌عنوان میدان مطالعه انتخاب شد.روش: روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر نظریۀ زمینه‌ای است و با استفاده از نمونه‌گیری تصادفی، از میان ساکنان قلعه نو و گلوله‌برفی (صاحب‌نظران و متخصصان) مصاحبه‌های عمیقی تا رسیدن به اشباع نظری صورت پذیرفت که درنهایت 20 مصاحبه را شامل شد.یافته ­ها: پژوهش در تحلیل داده‌ها به سه دستۀ مهم‌ترین اهداف از تبدیل روستا به شهر، تغییرات پس از شهرشدن و پیامدهای منفی ساختار اجتماعی و هویتی دست یافت که بنا به مصاحبه‌های صورت‌گرفته، در دستۀ نخست توسعۀ کالبدی و ایجاد فضا برای توسعه، داشتن عنوان شهری به‌جای روستا، برخورداری از بودجۀ شهری و بهبود خدمات شهری، در دستۀ دوم عدم ایجاد تغییرات محسوس، بازشدن نمایندگی‌ها و دفاتر، افزایش هزینه‌های زندگی، افزایش عوارض شهری، تغییر در بافت بومی، افزایش ساخت‌وساز و افزایش قیمت زمین، بهبود خدمات شهری و رشد و رونق اقتصادی، و در دستۀ سوم نبود آگاهی و اطلاع‌رسانی مستقیم، تأثیر بر هویت‌یابی فضایی و حس تعلق، نداشتن مشارکت فعال، نداشتن حس تملک و تصاحب و عدم خوداداره‌گری و خودمدیریتی استخراج شد.نتیجه­ گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد مهم‌ترین دلایل تبدیل روستا به شهر در نگاه ساکنان روستایی، برخورداری هرچه بیشتر از خدمات و بهره‌مندی‌های شهری است. با وجود این، در تبدیل روستا به شهر، پیامدهای ناخواسته مانند تغییر در بافت بومی با اثرگذاری مستقیم بر فعالیت‌های اقتصادی روستایی مانند دامداری و کشاورزی، ورود افراد غریبه و افزایش هزینه‌های زندگی به‌ویژه مسکن روی می‌دهند. تبدیل روستا به شهر در ابعاد اجتماعی و هویتی نیز پیامدهایی منفی نظیر کاهش حس تعلق به فضا به همراه دارد.