بازتاب ملاحظات حقوق بشر و منافع عمومی در معاهدات سرمایهگذاری از منظر حقوق عمومی: مطالعه تطبیقی با تمرکز بر معاهدات دوجانبه ایران
نویسندگان
1 دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد حقوق بینالملل دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران.
2 دانشآموخته دکتری حقوق بینالملل از دانشگاه علامه طباطبایی و پژوهشگر حوزه حقوق بشر، تهران، ایران.
doi
10.22091/cpl.2025.12027.1042چکیده
در دهههای اخیر، معاهدات سرمایهگذاری بینالمللی به دلیل ایجاد محدودیتهایی بر حق تنظیمگری دولتی و اجرای سیاستهای عمومی، بهویژه در چارچوب حقوق عمومی مرتبط با حقوق بشر و منافع عمومی، با انتقاداتی جدی مواجه شدهاند. مسئله اصلی این پژوهش از منظر حقوق عمومی، بررسی میزان انعکاس ملاحظات حقوق بشری و منافع عمومی در معاهدات سرمایهگذاری، بهویژه معاهدات دوجانبه ایران و دستیابی به تعادل میان تعهدات عمومی دولتها در حفظ منافع عمومی و حقوق بشر از یک سو و حمایت از حقوق سرمایهگذاران خارجی از سوی دیگر است. این مقاله با بهرهگیری از روش توصیفیتحلیلی و رویکرد تطبیقی در چارچوب حقوق عمومی، به بررسی و تحلیل مفاد معاهدات سرمایهگذاری ایران و مقایسه آنها با معاهدات نوین بینالمللی نظیر CETA)، CEPA) و مدلهای اروپایی و آمریکایی میپردازد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که معاهدات سرمایهگذاری ایران، در مقایسه با معاهدات نسل جدید، کمتر به اصول حقوق عمومی نظیر حق تنظیمگری دولتی، رعایت حقوق بشر و اهداف توسعه پایدار توجه کردهاند که این امر میتواند حاکمیت عمومی دولت را در برابر الزامات سرمایهگذاری خارجی محدود سازد. در ادامه، این مقاله به بررسی وضعیت معاهدات سرمایهگذاری ایران و چالشهای آنها درزمینه حفاظت از حقوق بشر و منافع عمومی از دیدگاه حقوق عمومی میپردازد. همچنین تحلیل میشود که چگونه میتوان از تجربیات معاهدات نوین بینالمللی برای بهبود معاهدات سرمایهگذاری ایران و ایجاد تعادل میان حقوق سرمایهگذاران و تعهدات حقوق بشری و عمومی دولتها بهره برد.
