بررسی جایگاه اشتغال زنان به خانه‏داری در سیاستگذاری‏های جمهوری اسلامی ایران

نویسندگان

1 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

3 عضو هیأت علمی (مربی)، گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

doi
چکیده

در حال حاضر، خانه‌داری اصلی‌ترین فعالیتی است که بیش از ۶۰ درصد زنان متأهل در ایران به آن اشتغال دارند؛ فعالیتی که از منظر عرفی و فرهنگی، بیشتر زنانه تلقی می‌شود. این مقاله با طرح این پرسش که «خانه‌داری چه جایگاهی در سیاستگذاری‌های جمهوری اسلامی ایران دارد و آیا زنان خانه‌دار به ‌مثابه نیروی شاغل شناخته می‌شوند؟» به بررسی رابطه میان نگاه حقوقی، فقهی و سیاستی به اشتغال خانگی زنان می‌پردازد. فرضیه مقاله بر این اصل استوار است که خانه‌داری، با توجه به نقش مؤثر آن در مدیریت حوزه خصوصی و بازتولید اجتماعی، فعالیتی مولد و نه مصرفی به شمار می‌رود و لازم است سیاست­های حمایتی مشخصی برای به رسمیت شناختن آن به ‌عنوان شغل اتخاذ شود. در این راستا، مقاله بر پایه رویکرد فقه امامیه و با تحلیل اسناد حقوقی جمهوری اسلامی ایران نشان می‌دهد که گرچه مبانی فقهی و قانونی به صراحت خانه‌داری را واجد ارزش اقتصادی و شغلی می‌دانند، اما در عرصه سیاستگذاری، خانه‌داری اغلب در موقعیتی مبهم قرار گرفته و زنان خانه‌دار عملاً به‌ عنوان نیرویی غیرفعال و غیرمولد بازنمایی شده‌اند. این پژوهش با بهره‌گیری از روش کیفی و رویکرد کتابخانه‌ای، با جمع‌آوری و تحلیل اسناد حقوقی، متون فقهی و داده‌های سیاست‌گذاری، تلاش دارد این گسست میان مبانی نظری و عملکرد نهادی را آشکار سازد. یافته‌های مقاله بر ضرورت بازنگری در سیاست‌های حمایتی، بازتعریف خانه‌داری به‌عنوان شغل، و طراحی سازوکارهای حقوقی و اجرایی برای ارتقای جایگاه اجتماعی و اقتصادی زنان خانه‌دار تأکید دارد.