مطالعۀ جامعه‌شناختی راهبردهای تهیدستان شهری برای بقا در شهر (مورد مطالعه: سرپرستان خانوارهای تهیدست شهر تهران)

نویسندگان

1 استاد جامعه‌شناسی، گروه توسعه روستایی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران

2 دانشیار جامعه‌‌شناسی شهری، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا

3 دکتری جامعه‌‌شناسی اقتصادی و توسعه، ‘گروه جامعه شناسی، دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی

doi
10.22059/jrd.2023.346654.668749
چکیده

مقدمه: به موازات گسترش روند شهرنشینی در کشورهای درحال‌توسعه از جمله ایران، فقر شهری نیز به‌عنوان یک مسئلۀ مهم اجتماعی مطرح شده است. این مطالعه با هدف شناخت تجربۀ زیستۀ تهیدستان شهری در مواجهه با فقر و طرد اجتماعی در شهر تهران انجام شده است.روش: روش تحقیق، نظریۀ زمینه‌ای است و از تکنیک‌های بررسی اسناد و مدارک و مصاحبۀ عمیق و نیمه‌ساختاریافته استفاده شده است. مشارکت‌کنندگان در تحقیق شامل سرپرستان خانوارهای فقیر ساکن در مناطق مذکور با حداقل دو سال سکونت هستند. نمونه‌گیری در آغاز به‌صورت هدفمند بود و در ادامه تا مرحلۀ اشباع نظری ادامه یافت.یافته­ ها: یافته‌ها نشان می‌دهد تهیدستان شهری در مواجهه با فقر و طرد از بازار کار به مجموعه اقداماتی متوسل شده‌اند که مهاجرت یکی از آن‌ها در گذشته و حال بوده است. الگوی مهاجرت آنان در گذشته به‌صورت گروهی و قومی و در سال‌های اخیر به شکل فردی است. همچنین آنان به‌دلیل ضعف سرمایه‌های اقتصادی و انسانی قادر به جذب در بازار کار رسمی نبوده‌اند و اشتغال زنان و کار کودکان از پدیده‌های رایج در میان آن‌ها است. در زمینۀ مسکن، الگوی مسکن اشتراکی در متراژ کوچک و اشتراک در وسایل و امکانات محل زندگی وجود دارد. در زمینۀ درمان نیز از درمان‌های جای گزین و غیررسمی استفاده شده است.نتیجه­ گیری: نتایج بیانگر آن است که بیکاری و کار موقت و ناپایدار که از مؤلفه‌های طرد از بازار کار است، به تداوم وضعیت فقر در جامعۀ مورد مطالعه انجامیده است و به سلسله راهبردهایی توسط تهیدستان شهری منتهی شده که با هدف بقا و برآورده‌کردن حداقل نیازها به‌کار رفته است..