تحدید قدرت یا مهار خودسری هیئت حاکمه جستاری در نحوه اِعمال حاکمیت دولت در دو نظام حقوقی فرانسه و آمریکا
نویسندگان
1 دانشیار حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز.
2 دانش آموخته دکتری حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز.
3 دانش آموخته دکتری حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز.
doi
10.22091/cpl.2024.10779.1025چکیده
درخصوص مفهوم انقلاب، علاوه بر تعاریفِ فراگیر متفاوت در طول تاریخ، ماحصل آن یعنی حکومتهای برآمده از درون انقلاب نیز در اَشکال متمایزی از یکدیگر ظهور یافتهاند. اما به نظر میرسد آنچه این تفاوتها را رقم میزند، بیش از هر چیز به آراء و نظرات متفکران جوامع انقلابی وابسته باشد تا مبارزات میدانی این جوامع. از این منظر تنها در صورتی میتوان نظام سیاسی - حقوقی جدید پس از انقلاب را نسبت به پیشینیان خود مدرنتر نامید که اندیشههای بنیادین تشکیل دهنده آن، قائمبهذات و به دور از هرگونه نگاه تقلیدی اساسی از دیگر سنتهای انقلابی باشد. لذا این تحقیق که منابع آن به روش کتابخانهای گردآوری و مورد بررسی توصیفی - تحلیلی قرار گرفته، با هدف درک بهتر این ایده که پایداری یک جامعه سیاسی مدرن، منوط به عطف توجه به سنتها، ارزشها، نیازهای اساسی و پاسداری مداوم از آنها در ادوار مختلف حکمرانی دولتهای روی کار آمده در آن جامعه است، ضمن بررسی دیدگاههای حکومتساز متفکران و پدران بنیانگذار در دو انقلاب 1۷۸۹ م فرانسه و آمریکا، بهعنوان سؤال اصلی این نکته را مطرح میکند که دیدگاههای مذکور، چه تفاوتهایی را به لحاظ تحدید اقتدارات حاکمیت در بستر تاریخ سیاسی این دو نظام جمهوری به وجود آورده است؟ نتایج نشان میدهد، نظام سیاسی بهشدت نابرابر طبقاتی و وجود مونارشی برگرفته از حق الهی پادشاهان در فرانسه پیش از انقلاب، بهوسیله تفکرات فیلسوفی چون ژان ژاک روسو بر پایه اصل برابری و تقدم یافتن آن بر آزادی و امنیت، درنهایت منتهی به ایجاد نظام جمهوری سوسیال دموکرات متمرکزی گردیده که در آن همه اقتدارات حاکمیت را متعلق به شخصیت معنوی کل که ملت نامیده میشود، میداند. در اندیشههای پدران بنیانگذار، مفهوم دولت آزاد به معنای دولتی است که قادر به کنترل و هدایت «جهتدهیهای یک اکثریت جانبدار و سلطهجو» باشد. این دولت بهطور رسمی بر «اصل جمهوری مبتنی بر نظر اکثریت» تأکید دارد که در عین حال باید به «اصل توافق» احترام بگذارد؛ اصولی که بر آزادی و برابری مقدم هستند. این بنیانها اساس جمهوری لیبرال دموکراتیک ایالات متحده را تشکیل میدهند.