بازاندیشی نوسازی بومشناسانه مبتنی بر فناوری کنتور هوشمند در بخش توزیع آبهای زیرزمینی ایران
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مطالعات توسعه، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
2 دانشیار گروه جامعهشناسی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
doi
10.22059/jrd.2022.346563.668747چکیده
میزان کسری مخازن آب زیرزمینی در ایران از مرز 130 میلیارد مترمکعب فراتر رفته است. این درحالی است که دولت از سال 1384 کوشید تا با سیاست وارد کردن فناوری کنتور هوشمند به شبکه حکمرانی آب، مخازن آب زیرزمینی را به تعادل برساند. این سیاست می توانست یک کوشش کارساز به نفع محیط زیست باشد. با اینحال، پروژه کنترل بهرهبرداری از مخازن آب زیرزمینی با ادامه روند هوشمندسازی توزیع آب وتلاش برای کاستن از حجم برداشت از چاهها در طرح احیا و تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی کشور از سال ۱۳۹۳ نیز راه بهجایی نبرد. چشماندازهای آرمانی سند سازگاری با کم آبی که از اردیبهشت 1400 بر مبنای طرحهای پیشین ابلاغ شده است نیز تاکنون به نتیجه مورد انتظار نرسیده است. از آنجا که ورود یک فناوری دوستدار طبیعت به شبکه حکمرانی آب را می توان ایده ای در راستای فرایند نوسازی بوم شناسانه قلمداد کرد، این مقاله کوشیده است تا با بازاندیشی در نظریه نوسازی بوم شناسانه و بکارگیری ابزار ارزیابی دستاورد زیست محیطی آن در ذیل روش سیاست پژوهی؛ مسئله پیش روی طرح اجباری شدن نصب کنتور هوشمند بر روی چاه های کشاورزی را تحلیل کند. در این مقاله، فرآیند نوسازی بوم شناسانه در حکمرانی آب ایران در بخش های مختلف بازار، نوآوری و فناوری، دولت، جامعه مدنی و آگاهی زیست محیطی تحلیل شد و بر مبنای مدل کیفی ارزیابی فرایند نوسازی بومشناختی، نتیجه زیست محیطی این فرایند در کشور با کسب نمره 5 از 50 نمره دستاورد کامل نوسازی بوم شناسانه، در مرحله بسیار ضعیف قرار دارد. صورت مسئله نهایی سیاست پژوهی نصب کنتور هوشمند برای کنترل برداشت آب این است که شبکه حکمرانی و بهره برداری آب در ایران آمادگی لازم برای چنین دگرگونی فناوری محور در فرآیند توزیع آب را ندارد. با توجه به فوق بحرانی بودن شرایط آب زیرزمینی در ایران میتوان با حفظ روند نوسازی بومشناختی، 45 نمره کسب نشده در ارزیابی نتیجه زیست محیطی این طرح را با رویکردی اجتماعی و با توجه به اصول مشارکتی فرایند نوسازی بومشناسانه جبران کرد.