مطالعۀ ادراک روستاییان از غذاهای محلی و چرایی استقبال‌نکردن از آن (مطالعۀ موردی: جوامع روستایی شهرستان دشتستان)

نویسندگان

1 کارشناس ارشد توسعۀ روستایی، دانشکدۀ مهندسی زراعی و عمران روستایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان

2 استادیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکدۀ مهندسی زراعی و عمران روستایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان

doi
10.22059/jrd.2022.331385.668678
چکیده

غذای محلی نماد فرهنگ و سبک زندگی مردم یک منطقه است که از نظر ارزش تغذیه‌ای و سلامت غذایی جایگاه بالایی دارد، اما در چند سال اخیر به دلایل مختلف، مصرف این غذاها به فراموشی سپرده شده و بخش اعظمی از آن‌ها منسوخ شده‌اند. در این راستا، برای حفظ و نگهداری آن‌ها در فرهنگ غذایی مردم نیاز است به دلایل و چرایی حذف آن‌ها پرداخته شود تا برنامۀ اصولی برای احیای غذاهای سنتی و بومی فراموش‌شده تدارک دیده شود. هدف این مطالعه که در پارادایم تحقیقات کیفی قرار دارد، بررسی تعاریف و موانع ترویج و مصرف غذاهای محلی در جوامع روستایی شهرستان دشتستان است. از این‌رو افراد مطلع و خبرگان نظری در مناطق روستایی شهرستان دشتستان، میدان مورد مطالعۀ تحقیق را تشکیل دادند که در این میدان مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته صورت گرفت. به‌منظور تعیین تعداد نمونه‌ها، از تکنیک گلوله‌برفی استفاده شد و مصاحبه‌ها تا اشباع داده‌ها ادامه یافت. درنهایت شمار شرکت‌کنندگان در تحقیق به 25 نفر رسید. داده‌ها براساس دو روش پدیدارشناسی و گرندد تئوری گردآوری و تجزیه و تحلیل شدند. بر پایۀ نتایج، جوامع روستایی مورد مطالعه درک متفاوتی از مفهوم غذای محلی داشتند. پس از جمع‌آوری تعاریف و دانسته‌ها، بحث درمورد موانع استفاده و ترویج غذاهای محلی موجب شناسایی 53 مفهوم شد. فراموش‌شدن آداب و رسوم، فراموش‌شدن دستورپخت‌های قدیمی، تغییر ذائقه فرهنگی، ازبین‌رفتن نسل برخی از گیاهان، ‌نکردن استقبال نسل جدید، زندگی مدرنیته، آشنانبودن نسل جدید با طرز تهیۀ غذاهای قدیمی، پذیرش‌نکردن غذاهای محلی توسط فرزندان و پیدایش غذاهای نیمه‌آماده و فست فود به‌عنوان مهم‌ترین موانع از دیدگاه جوامع روستایی شناسایی شدند. درنهایت دوازده سازوکار به‌منظور برون‌رفت از این موضوع طراحی شد. این سازوکارها شامل سازوکار دولتی، رسانه‌ای، تکنولوژیکی، آموزشی، اطلاعاتی، اقتصادی، انگیزشی، محیطی، فرهنگی، اجتماعی و انسانی بودند که در قالب نظریۀ استراوس و کوربین جایگذاری شدند.