فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مطالعاتی که تاکنون در حوزۀ کشاورزی خانوادگی انجام شده، به‌طورکلی برمبنای دو دیدگاه متفاوت بوده است: دیدگاه اول روی ساختارهای مادی متمرکز و برجسته‌کنندۀ نقش انواع مزرعه و پویایی‌های اکولوژیکی است و دیدگاه دوم بر کنشگران اجتماعی متمرکز و برجسته‌کنندۀ عاملیت کشاورز است و نیروهای اجتماعی گسترده‌تر نیز نقش مهمی در آن دارند. در مقابل، پیشنهاد دارنهوفر و همکاران (2016) دیدگاه سوم با تمرکز روی روابط است که پتانسیل غلبه‌کردن بر دوگانگی اکولوژیکی/اجتماعی و ساختار/عاملیت را دارد. با حاکمیت این رویکرد در این مطالعه، برای ساختن چارچوب مفهومی و افزایش حساسیت نظری، از نظریۀ جامعه‌شناختی رابطه-محور کانتزن و فورنی استفاده شد. این کار با استفاده از روش گونه‌شناسی و راهبرد عملیاتی (ترکیبی از راهبرد تجربی و مفهومی) به انجام رسید. به‌این‌ترتیب که براساس رویکردی استقرایی، ابتدا مشاهده‌های مکرر و عمیق، در کنار مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با اعضای 19 خانوار (43 مصاحبه) در روستای قودجان که در آن صددرصد واحدهای بهره‌برداری کشاورزی به‌صورت خانوادگی اداره می‌شدند، انجام گرفت. سپس در یک فرایند مستمر رفت‌وبرگشتی، مفاهیم براساس یک مفهوم کلی‌تر، برچسب‌های مفهومی مناسب به‌عنوان گونه‌ها دریافت کردند و گونه‌ها به‌تدریج شکل گرفتند (تجربی). یافته‌ها نشان می‌دهد چگونگی و میزان مشارکت اعضای خانواده‌های بهره‌بردار در تصمیم‌گیری و نحوۀ عملکرد آن‌ها در ساختار کار در واحد بهره‌برداری، به شکل‌گیری پیکربندی‌های مختلفی از خانواده‌های کشاورز می‌انجامد که شامل چهار نوع پیکربندی «مکمل سنتی»، «همکاری»، «فردگرایی درون‌مزرعه» و «فردگرایی تخصصی» می‌شود. در روستای قودجان مکمل سنتی به‌رغم وجود پیکربندی‌های خانوادگی دیگر، نوع غالب است که در آن مرد مالک و سرپرست رسمی واحد بهره‌برداری خانوادگی است. همچنین نتایج نشان می‌دهد احتمال پایداری نسلی واحد بهره‌برداری خانوادگی با پیکربندی فردگرایی درون‌مزرعه، بیشتر از دیگر انواع پیکربندی است. بازسازی الگوهای تقسیم کار در خانوادۀ بهره‌بردار می‌تواند انعطاف‌پذیری آن را افزایش دهد و درنتیجه چشم‌انداز آتی کسب‌وکار کشاورزی خانوادگی را بهبود ببخشد.