واکاوی فقهی حق تصویر بیمار در رسانه‌های جمعی و میزان رعایت آن در گزارش‌های خبری

نویسندگان

1 استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

2 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

3 دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

doi
10.22059/jjfil.2024.376036.669675
چکیده

حریم خصوصی، دایره و محدوده‌ای است که ویژگی‌های شخصی افراد در آن محفوظ و پنهان نگه داشته می‌شود. با گسترش ارتباطات در حوزۀ سلامت، موضوع حق تصویر بیماران در اطلاع‌رسانی‌های رسانه‌ای از اهمیت ویژه‌ای برخوردار شده‌است. هدف پژوهش حاضر، بررسی فقهی حق تصویر بیمار در رسانه‌های جمعی و تحلیل میزان رعایت این حق در گزارش‌های خبری شبکۀ خبر صداوسیما است. در این مطالعه با استفاده از روش تحلیل محتوای کمی، کلیۀ گزارش‌های خبری مرتبط با بیماران که در بازه زمانی 01/01/1402 تا 31/06/1402 از شبکه خبر پخش شده‌اند، بررسی شدند. نتایج نشان داد که حق تصویر بیماران در این گزارش‌ها رعایت نشده و بیشترین نقض آن در بخش مراقبت‌های ویژه (ICU) و در زمان بیهوشی بیماران صورت گرفته‌است. همچنین، تحلیل ادلۀ فقهی حاکی از آن است که انتشار تصویر بیماران بدون اجازه آنها، بر اساس قواعدی همچون سلطنت، حفظ آبرو و حیثیت، ممنوعیت تجسس و التزام به رازداری، ممنوع است. از طرفی باتوجه به مواد 76، 87 و 88 راهنمای عمومی اخلاق حرفه‌ای شاغلین حِرَف پزشکی، اطلاعات مربوط به بیماران از جمله عکس‌برداری و فیلم‌برداری از بیمار و انتشار آن در سطح عمومی منوط به اجازه بیمار شده‌است. بنابراین رسانۀ ملی باید برای انتشار تصاویر بیماران، اخذ اجازه مستقیم آنها را الزامی بداند.