فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: سواحل علاوه بر تنوع زیستی بالا، ظرفیت‌های گسترده‌ای برای فعالیت‌های اقتصادی از جمله شیلات، گردشگری، انرژی‌های تجدیدپذیر و حمل‌ونقل دریایی دارند. پرورش ماهی به‌عنوان یکی از فعالیت‌های اقتصادی مهم در مناطق ساحلی، نقشی کلیدی در تأمین امنیت غذایی، ایجاد اشتغال و توسعه پایدار ایفا می‌کند. جزیره قشم به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه، دسترسی به منابع غنی دریایی و شرایط مناسب اقلیمی، ظرفیت بالایی برای توسعه این صنعت دارد. با این حال، بهره‌برداری نادرست و فقدان برنامه‌ریزی جامع می‌تواند منجر به تهدیدهایی همچون تخریب زیست‌بوم‌های دریایی، کاهش تنوع زیستی و پیامدهای منفی اجتماعی شود. بر این اساس هدف پژوهش حاضر بررسی نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای صنعت پرورش ماهی در جزیره قشم با رویکرد تحلیل راهبردی و بهره‌گیری از ابزارهایی نظیر ماتریس SWOT می­باشد.روش: در ابتدا کسب و کارهای پرورش ماهی در منطقه مورد مطالعه شناسایی شدند و سپس از جامعه آماری (بهره­برداران محلی) جهت تولید داده­های مورد نیاز، نمونه‌گیری هدفمند صورت پذیرفت. جامعه آماری تحقیق حاضر شامل فعالان و کارشناسان حوزه کسب‌وکارهای ساحلی و پرورش ماهی در جزیره قشم بود که حدوداً 84 واحد تولیدی را شامل می­شود. با توجه به محدودیت‌های دسترسی و حجم جمعیت هدف، نمونه‌گیری به روش نمونه‌گیری هدفمند (غیرتصادفی) انجام شد تا افراد دارای تجربه و آگاهی مرتبط با موضوع تحقیق (افرادی که بیش از 5 سال سابقه فعالیت مرتبط را در این زمینه داشته‌اند)، انتخاب شوند. در نهایت، تعداد 23 پرسشنامه معتبر تکمیل و برای تحلیل داده‌ها مورد استفاده قرار گرفت. این نمونه‌گیری به پژوهش امکان داد تا با دقت و تمرکز بر گروه هدف، تحلیل راهبردی مؤثری ارائه دهد.روایی پرسشنامه با استفاده از نظر خبرگان حوزه شیلات و پرورش آبزیان تأیید شد و تضمین گردید که سوالات به‌خوبی مفاهیم مرتبط با تحلیل SWOT را پوشش می‌دهند. پایایی پرسشنامه نیز با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شد که مقدار آن 89% بوده و نشان‌دهنده ثبات و هماهنگی مناسب سوالات می‌باشد. در ادامه با استفاده از ماتریس عوامل داخلی و خارجی، نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدهای کسب و کار پرورش ماهی در جزیره قشم استخراج و از طریق ماتریس SWOT مورد تحلیل قرار گرفت و راهبردهای نهایی با استفاده از رهیافت QSPM اولویت­بندی گردیدند­.یافته‌ها: بر اساس نتایج بدست آمده - گسترش فروش ماهی ارگانیک و محصولات متنوع (SO1) و پرورش ماهی ارگانیک با فناوری نوین (SO1)، بعنوان اولویت اول، مدیریت زیست‌محیطی و پایش کیفیت آب (WO1­­) و برندسازی و فروش آنلاین محصولات (SO2­­­­) بعنوان اولویت دوم، بهبود زیرساخت حمل‌ونقل و نگهداری (ST2)، بعنوان اولویت سوم، آموزش فنی و جذب نیروی ماهر (ST1) و کاهش هزینه با تجهیزات پیشرفته (WT1) و حمایت دولتی و اصلاح قوانین صادرات (WT2) بعنوان اولویت چهارم و در نهایت همکاری برای تطابق با تغییرات اقلیمی (WO2) بعنوان اولویت پنجم شناخته شدند.نتیجه: پرورش ماهی در جزیره قشم به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های اقتصادی و اشتغال‌زایی در مناطق ساحلی کشور، نقشی کلیدی در توسعه پایدار این منطقه ایفا می‌کند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که موقعیت جغرافیایی ممتاز، منابع طبیعی غنی و حمایت‌های نهادی، فرصت‌های ارزشمندی برای رشد و گسترش این صنعت فراهم کرده‌اند. در مقابل، چالش‌هایی مانند کمبود فناوری‌های نوین، ضعف زیرساختی، فشارهای محیطی و تهدیدهای ناشی از تغییرات اقلیمی می‌توانند تداوم و پایداری آن را با مخاطره مواجه کنند. بر این اساس، توسعه آینده صنعت پرورش ماهی در قشم نیازمند راهبردهایی جامع و پایدار است. به طور کلی، نتایج این مطالعه تأکید می‌کند که تنها با اتخاذ رویکرد راهبردی و آینده‌نگرانه می‌توان از ظرفیت‌های موجود به شکلی کارآمد بهره‌برداری کرد و همزمان منافع اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی را برای نسل‌های حاضر و آینده تضمین نمود. این امر نه‌تنها به ارتقاء جایگاه قشم در صنعت آبزی‌پروری کمک می‌کند، بلکه می‌تواند الگویی برای توسعه پایدار کسب‌وکارهای ساحلی در سایر مناطق کشور نیز فراهم سازد.