روشنفکران ایرانی و مساله غرب: مورد پژوهی شایگان و عنایت
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، علوم سیاسی و مسائل ایران، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استاد، گروه اندیشه سیاسی و مسائل ایران، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه اندیشه سیاسی و مسائل ایران، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
4 استادیار، گروه اندیشه سیاسی و مسائل ایران، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
doi
چکیده
از قرن نوزدهم تاکنون، مواجهه با غرب و مظاهر تمدنی آن، اصلیترین مساله روشنفکران و نخبگان غیرغربی بویژه در جهان اسلام میباشد. نوع و ماهیت پاسخ از دلایل تعینبخش گفتمانهای مختلف در جهان اسلام بوده است. در این پژوهش، با تمرکز بر آرای شایگان و عنایت، این پرسش مورد ارزیابی قرار گرفته که غرب چه نقش و جایگاهی در گفتمان روشنفکری ایرانی داشته؟ فرضیه تحقیق آن بوده که، غرب یکی از اصلیترین پروبلماتیکهایی بوده که مورد توجه انتقادی و چندسویه شایگان و عنایت قرار گرفته و رویکرد این دو با وجود اشتراکات متعدد دارای وجوه متمایز و خاصی میباشد. یافتهها نشانگر آن است که عنایت و شایگان در مواجهه با پدیده غرب به جای ستیزش و تعارض بر نقادی مستمر، شناخت عمیق و دوسویه و لزوم بازشناسی خود و حصول سطح مطلوبی از پیشرفت تأکید دارند. در نوع نگاه به غرب، با توجه به دغدغهها و علایق مشترکشان، برخی از وجوه تشابه عبارتند از: اهمیت شناخت واقعبینانهتر پدیده غرب و میراث آن؛ طرح دیدگاههای انتقادی و آگاهی از تطورات و تکامل تاریخی خود و دیگری و لزوم بازشناسی و حفظ ارزشهای سنتی و هویتی خود؛ و وجوه تمایز عبارتند از: یکنواختی وثبات فکری و اعتدال عنایت در مواجهه با پدیده غرب در مقابل چرخشهای اندیشهای پیچیده شایگان و گذار از ضدیت به همزیستی و تعاملگرایی. رویکرد مقاله تحلیلی-مقایسهای و روش جمعآوری دادهها اسنادی و کتابخانهای بوده است.
