فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بعد از واقعه کربلا، مختار ثقفی جنبشی برای خونخواهی امام حسین برپا نمود تا انتقام از قاتلان و خاندان اموی بستاند. در ایران عصر مدرن نیز نهضت امام خمینی با تکیه بر بسیج اجتماعی به ثمر نشست. موضوع این تحقیق بررسی جایگاه بسیج اجتماعی در دو دوره متفاوت اسلام و ایران مدرن است. بنابراین سئوال پژوهش این است که بسیج اجتماعی در دو برهه تاریخ اسلام یعنی جنبش مختار ثقفی و ایران معاصر یعنی نهضت امام خمینی چه جایگاهی دارد. فرضیه تحقیق بر این مبنا قرار دارد که نهضت مختار ثقفی بر مبنای خونخواهی امام حسین (ع) و جنبش امام خمینی با هدف رهایی از ظلم و ستم پهلویِ دوم موفق به بسیج اجتماعی شدند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که مختار ثقفی، نهضت خود را در جهت خونخواهی حسین (ع) از مولفه‌های انتقام و مبارزه با ظلم و ستم و بدون نشان دادن اهداف شخصی پی ریزی  کرد، اما با ظهور عوامل مختلف از جمله خواست خلافت، بی ثباتی حکومت، اختلافات درونی و فشارهای خارجی و وجود رقبای قدرتمند به شکست انجامید. با اینحال نهضت امام خمینی با فاصله گرفتن از اهداف فردی و اولویت بخشی به منافع عمومی و دینی زمینه بنیان بسیج اجتماعی و تداوم آن را فراهم کرد. روش تحقیق در این مقاله توصیفی-تاریخی است و داده‌ها به شیوه کتابخانه ای از منابع مختلف گردآوری و تحلیل می شود.