مطالعۀ جامعه‌شناختی درک بومی سالمندان از توانمندی در جامعۀ روستایی (مورد مطالعه: روستای لریجان، شهرستان محلات، استان مرکزی)

نویسندگان

1 استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تهران. تهران، ایران

2 کارشناس ارشد توسعه روستایی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران. تهران، ایران

doi
10.22059/jrd.2018.68442
چکیده

به منظور نیل به توسعۀ محلی، باید به مشارکت تمام افراد اجتماع توجه شود. سالمندان نیز به عنوان بخشی از جامعه، از اهمیت بالایی برخوردارند. به نظر می­رسد، پیش­شرط نقش­آفرینی مؤثر سالمندان در توسعۀ محلی یک اجتماع، شناخت مؤلفه­های مؤثر و اتخاذ استراتژی­های مناسب به منظور ارتقای هرچه بیش­تر توانمندی آنان است. در پژوهش حاضر، مقولات ارتقادهندۀ وضعیت توانمندی سالمندان بررسی شده است. مشارکت­کنندگان در پژوهش حاضر سالمندان روستای لریجان شهرستان محلات در استان مرکزی بوده­اند. به منظور جمع­آوری اطلاعات از روش تحلیل موضوعی در رویکرد کیفی استفاده شده است. تکنیک­­های جمع­آوری اطلاعات عبارت‌اند از: مشاهده مشارکتی، مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته و روش­های زمینه‌نویسی. برای تحلیل داده­ها از کدگذاری و مقوله‌بندی استفاده شده است. به منظور غنای هرچه بیش­تر داده­ها از مجموع 17 مصاحبۀ انجام­شده، 12 مصاحبه که بهترین کیفیت را داشته انتخاب و تحلیل شده است. بر اساس نتایج پژوهش، مهم­ترین عوامل ارتقادهنده و مؤثر در رشد توانمندی سالمندان عبارت‌اند از: سرمایۀ اطلاعاتی، سلامت و توانایی انجام کار، دارا بودن همسر، سواد و تحصیلات، مشارکت مذهبی، شبکۀ حمایتی فرزندمحور، شبکۀ حمایتی خویشاوند- دوست­محور، استقلال فکری و استقلال عملی، قدرت چانه­زنی و نفوذ کلام، کم­توقعی و تقدیرگرایی، آموزه­های فرهنگ روستایی و برخی از موارد دیگر که در ضمن پژوهش بیان شده­اند. بر اساس یافته­های پژوهش حاضر، ترکیب و پیوستگی عاملیت و ساختار فرصت در ارتباط با ارتقا یا تضعیف توانمندی، تفکیک‌ناپذیر است. در نتیجه به منظور هرگونه تحلیل و برنامه­ریزی می­بایست به این ارتباط دوسویه توجه شود.