محدودیت‌های آزادی بیان؛ موجهات و مستندات

نویسندگان

1 استاد گروه فقه شافعی، دانشگاه تهران؛

doi
10.22059/jjfil.2021.329772.669220
چکیده

آزادی بیان به معنای حق اظهار عقاید و افکار، و ابراز عواطف و احساسات به روش‌های گوناگون، از حقوق بنیادین بشر محسوب می‌شود؛ حقی مبتنی بر کرامت ذاتی بشر که همه اولاد آدم به‌گونه‌ای برابر از آن برخوردارند. حق آزادی بیان همچون سایر حقوق و آزادی‌های فردی، در توازن با مسؤولیت اجتماعی افراد قرار می‌گیرد. موازنۀ حق و مسؤولیت خود به خود موجب محدودیت حقوق افراد از جمله حق آزادی بیان آنان می‌گردد. الزامات زیستِ جمعی، حفظ کرامت بشر و اصل منع ایراد ضرر به دیگران، مبانی مسؤولیت اجتماعی افراد و محدودیت آزادی‌های آنان هستند. این مبانی موجب شده‌اند تا اسناد بین‌المللی و منطقه‌ای حقوق بشر، موازین اسلامی و قوانین موضوعۀ ملی، آزادی بیان را به نفع ارزش‌هایی دیگر مثل حقوق و آزادی‌های دیگران، مقتضیات صحیح اخلاقی، نظم اجتماعی و مصلحت عمومی محدود کنند. این مقاله به روش کتابخانه‌ای و از طریق تحلیل محتوای اسناد به بررسی محدودیت‌های آزادی بیان می‌پردازد و به سؤالی که در این زمینه مطرح است پاسخ مستدل و مستند می‌دهد.