فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

برای شناخت راویان حدیث، معمولاً فقط به سخنان رجالیان دربارهٔ ایشان بسنده می‌شود؛ حال‌آنکه قرینه‌های دیگری نیز وجود دارند که گاه می‌توانند ما را به شناسایی بهترِ راویان رهنمون‌ سازند. یکی از این قرینه‌ها، بررسی مشایخِ یک راوی و نوع رابطهٔ وی با ایشان است. در این مقاله، برای روشن‌تر شدن این قرینه، بر روی یک محدث خاص به نام ابوالمُفَضَّل شَیْبانی (د ۳۸۷ق) تمرکز شده‌ که محدثی مشهور و دارای انبوهی از مشایخ بوده است. در این مقاله، تلاش شد تا جدا از داده‌های منابع رجالی، از راه تحلیل مشایخ ابوالمفضل نیز به شناخت دقیق‌تری دربارهٔ وی دست‌ یافته ‌شود. در این راستا، با تحلیل ویژگی‌های علمی و مذهبی در مجموعهٔ استادان ابوالمفضل و مقایسۀ آن‌ها با ویژگی‌های خودِ او، روشن شد که با توجه به تنوع مذهبی بالا در میان مشایخ وی، به‌ نظر‌ می‌رسد وی بیشتر به فراوانی شمار احادیثِ خود، قرب اسناد و دستیابی به رتبهٔ «حافظ» اهمیت می‌داده و حساسیت چندانی روی مذهب استادانش نداشته است. همچنین این تنوع مذهبی نشان از رشد نیافتنِ ابوالمفضل مطابق با منش‌های حدیثیِ امامیه دارد و می‌تواند چراییِ تفاوت‌های محسوس در سندهای وی با نوعِ سندهای محدثان امامیه را تااندازه‌ای روشن سازد. افزون بر این، روشن شد که در میان انبوه مشایخ ابوالمفضل، احتمالاً ابن‌عقده (د ۳۳۲ق) بیشترین تأثیر را بر شخصیت وی از جهت‌های گوناگون داشته است؛ ازجمله گرایش‌های مذهبی، علاقه به موضوعاتی خاص برای تألیف و شیفتگی به دانش حدیث و حافظ ‌بودن.