تحلیل نوسانات فضایی تأثیر توسعه بر مهاجرت داخلیـ بینشهرستانی در ایران
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد جمعیت شناسی دانشگاه تهران
2 دانشیار گروه جمعیتشناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22059/jrd.2016.63067چکیده
در سالهای اخیر سالانه به طور متوسط حدود یک میلیون نفر در داخل کشور جابجایی و مهاجرت داشتهاند. در همین ارتباط، مقاله پیشرو با استفاده از تحلیل ثانویۀ دادههای سرشماری1390 به تحلیل فضایی پویایی مهاجرتهای داخلی از نوع بین شهرستانی در ایران و تبیین آن در چارچوب توسعۀ نابرابر و عدم تعادلهای منطقهای میپردازد. برای تحلیل دادهها از شاخصهای عمومی و محلی روابط فضایی و نرمافزارهای TOPSIS، GEODA و ARC GIS استفاده شده است. نتایج بررسی نشان داد شهرستانهای ایران از سطوح متفاوت توسعه برخوردارند و سطح توسعهیافتگی آنها ساختار فضایی داشته و به شکل خوشهای توزیع شدهاند. بعلاوه، بر اساس نتایج آزمون موران عمومی، الگوهای متفاوتی از رابطۀ توسعهیافتگی و مهاجرت خالص وجود دارد، همچنین میزان خام شدّت مهاجرپذیری به طور قوی و میزان خام شدّت مهاجرفرستی به طور ضعیف تمایل به متمرکز شدن یا خوشهشدن در فضا دارد. نتایج آزمون موران محلی نیز بیانگر رابطۀ مثبت و معنادار میزان توسعهیافتگی با شدت مهاجرپذیری و رابطۀ منفی و معنادار میزان توسعهیافتگی با شدت مهاجرفرستی است. همچنین نتایج نشان داد همه شهرستانهای کشور از الگوی رابطهای واحد بین میزان توسعهیافتگی و مهاجرت پیروی نکرده و چهار الگوی رابطهای مختلف بالا-بالا (افزایش توسعهیافتگی همراه با افزایش مهاجرت)، پایین- پایین (کاهش توسعه یافتگی همراه با کاهش مهاجرت)، بالا- پایین (افزایش توسعهیافتگی همراه با کاهش مهاجرت) و پایین- بالا (کاهش توسعهیافتگی همراه با افزایش مهاجرت) وجود دارد و در تعدادی از شهرستانها نیز این رابطۀ معنادار نیست. در نتیجه، در صورت تداوم تمرکزگرایی امکانات و نابرابری توسعهای در سطح کشور، حرکات و جریانات مهاجرتی تداوم و حتی افزایش خواهد یافت.
