فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مطالعۀ اندیشۀ سیاسی اسلام گواه این مطلب است که از قرن سوم با طرح مسئلۀ دوگانۀ خلیفه و سلطان، «نظریۀ تغلب» به‌عنوان منبعی برای مشروعیت سیاسی حاکمان اسلامی شکل گرفت و تئوریزه شد. این نظریه که بر مبنای عبارت «الحق لمن غلب» پایه‌گذاری شده، به‌تدریج تا جایی در افکار مسلمانان ریشه دوانید که غالب اندیشمندان اسلامی آن را پذیرفته و حتی در متون روایی نیز احادیث بسیاری در تأیید این دیدگاه نقل گردید؛ حال‌آنکه این روایات و اصل این دیدگاه با نص آیات قرآن کریم و حتی برخی روایات از همین کتب، در تعارض و تناقض است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی‌توصیفی و نگاهی نقادانه ابتدا به استخراج این احادیث از بین کتب اهل‌سنت، به‌ویژه صحیح بخاری و صحیح مسلم، پرداخته و سپس دیدگاه قرآن کریم در این زمینه و برخی روایات معارض از بین همین کتب را در نقد روایات مؤید نظریۀ تغلب بیان کرده است. با وجود تعارضات موجود و نص صریح آیات و روایات، شارحان صحیحین ازجمله ابن‌حجر عسقلانی در فتح الباری و نووی در شرح صحیح مسلم، با تمسک به اجماع، خروج علیه حاکم را اگرچه فاسق و ظالم باشد، حرام دانسته‌اند.