ماندگاری قنوات از دید مطلعان کلیدی: پژوهش کیفی در شهرستان تفت
نویسندگان
1 عضو هیئت علمی دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد توسعه روستایی، دانشگاه یاسوج، ایران
doi
10.22059/jrd.2016.63069چکیده
قنات یکی از مهمترین سازههای مدیریت پایدار آب زیرزمینی در مواجهه باکمبود آب در اقلیمهای خشک و نیمهخشک بشمار میرود. این سازۀ مدیریتی با وجود کارکردهای اجتماعی و اقتصادی با چالشهای عدیدهای مواجه است. شهرستان تفت تعداد قابل توجهی قنات را بر پهنۀ خود پذیراست که در دهههای اخیر مورد بیتوجهی قرار گرفته است. ماحصل این اهمالکاری، بایرشدن تعداد بسیاری از قنات است. لذا این پژوهش بر آن است تا به تبیین دلایل ماندگاری قنات در شهرستان تفت بپردازد. در انجام این پژوهش، از رویکرد تحقیق کیفی و روش موسوم به تئوری بنیادی بهره گرفته شده است. جامعۀ آماری پژوهش مشتمل بر خبرگان(مقنی، میراب و رئیس) و کارشناسان قنوات (اعضای هیئت علمی دانشگاه یزد، کارشناسان شرکت سهامی آب منطقهای و سازمان جهاد کشاورزی) بوده که به ترتیب با تعداد 22 و 12 نفر از افراد فوق برای حصول اشباع تئوریک مصاحبه شده است. یافتههای پژوهش نشان داد مهمترین دلایل ماندگاری قنوات به ترتیب عبارتند از: دلایل زیستمحیطی (میزان بارندگی، کیفیت آب، ظرفیت قنات)، اقتصادی- نهادی (دریافت اعتبارات، میزان درآمد بهرهبرداران قنات و تسهیلات فنی- حمایتی)، اجتماعی- آموزشی (آموزش نسل جوان، معرفی تکنولوژیهای کمآببر به کشاورزان، سرمایۀ اجتماعی، باورها و اعتقادات مذهبی، مشارکت زنان در امور قنات)، مدیریتی-زیرساختی (صعوبت راههای ارتباطی، برداشت بیرویه از قنات، حفر چاه غیر مجاز، تجاوز به حریم قنات) و کشاورزی- طبیعی (آلودگی آب و هدررفت آب قنات در فصول غیر کشاورزی).
