فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

قاعده­ی نفی حرج از قواعد مسلّم و امتنانی است که با حکومت بر ادله­ی اولیه­ی احکام، الزامِ انجام دادن تکالیفِ دشوار را برمی­دارد. در حاکمیت قاعده­ی نفی حرج بر واجبات تردیدی نیست؛ اما در مورد رابطه­ی آن با ادله­ی اولیه­ی محرمات، اتفاق نظر وجود ندارد. ظاهر گفتار برخی فقیهان، حکومت قاعده­ی یاد شده بر ادله­ی محرمات است که بر اساس آن، مکلف می­تواند با استناد به حرج، مرتکب محرمات شود. پذیرش این نظر، نتایجی ناپذیرفتنی در فقه و ناسازگار با اخلاق به دنبال خواهد داشت. در این نوشتار، ضمن بیان ادله­ی باورمندان به این سخن، مبانی آن مورد نقد و ارزیابی قرار گرفته است. با توجه به عدم اطلاق دلیل لاحرج نسبت به امور عدمی و نیز با دقت به مفهوم ادله­ی اضطرار، به نظر می­رسد ادله­ی محرمات، تخصصاً از گستره­ی حاکمیت قاعده­ی یاد شده بیرون­اند؛ و در صورت باقی ماندن تردید، اصل بر عدم رفع ادله­ی محرمات توسط قاعده­­ی نفی حرج خواهد بود.