فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نام عبدالله بن قاسم حضرمی از راویان نسبتاً پرکار، مشترک بین چهار نفر است: عبدالله بن قاسمِ مطلق، حضرمی، حارثی و جعفری. او ازنظر رجالیان متهم به وقف، غلو، کذب و روایتگری از غالیان است. برخی، مضامین روایات او را نشان حسن و کمال وی دانسته و برخی دیگر به ادعای اشتهار کتابش او را مورد اعتماد دانسته‌اند. این جستار که به‌شیوۀ توصیفی‌تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای سامان یافته، پس از بررسی دیدگاه رجالیان متقدم و متأخر دربارۀ وی، دیدگاه‌های ایشان ذیل پنج عنوان بررسی اتحاد یا افتراق عبدالله بن قاسم مطلق، حضرمی، حارثی و جعفری، واقفی بودن او، دوگانۀ غلو، کذب و ادعای حسن و کمالِ وی، روایتگری از غالیان و اشتهار کتاب وی مورد مطالعه قرار داده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد در اسناد روایات، دو عبدالله بن قاسم حضور دارند که طبقۀ آن‌ها با یکدیگر مختلف است؛ اتهام غلو و کذب جز براساس برخی از مبانی در باب فضایل اهل‌بیتk، ثابت نیست، و شواهد حاکی از واقفی بودن اوست. حسن و کمال او با تکیه بر مضامین روایات وی قابل اثبات نیست. اشتهار کتاب و سپس استناد به آن برای اثبات وثاقت او نیز با توجه تعداد و احوال کسانی که کتاب را روایت کرده‌اند، قابل اثبات نیست. بنابراین، نه‌تنها وثاقت عبدالله بن قاسم حضرمی ثابت نیست، بلکه حتی قراینی هرچند ناقص بر ضعف او نیز در دسترس است.