فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

 گرچه صدوق را نقل‌گرایی بی‌بهره از روش‌های کلامی دانسته‌اند، بررسی معانی الاخبار جلوه‌گر سبک و رویکرد کلامی وی و اندیشه‌های بدیعش در حوزۀ مباحث اعتقادی- سیاسی، فرهنگی- اجتماعی در پهنۀ جغرافیای تفکرات و کشاکش آراء فرق کلامی و وقایع زمان است که در این راستا نگاهی توصیفی- تحلیلی نشان می‌دهد: الف) آراء اعتقادی جنجالی فرق کلامی در کنار سیاست تساهل‌گری حکومت آل‌بویه و روحیۀ اعتدال‌گرایی صدوق بی‌مناسبت به سبک نوشتار وی در تبیین رویکرد کلامی‌اش نیست؛ ب) تعداد کثیری از روایات معانی الاخبار بر پایۀ اجتهاد کلامی صدوق است؛ بدین معنا که توجه صدوق به متن و قراین مرتبط به کلام و ساختاردهی به آنان با گزینش روایات و ابواب مکمل در راستای اجتهاد کلامی وی و ممانعت از فهم ناصحیح و رفع شبهات است؛ ج) شاید بتوان چالش محدث یا متکلم بودن صدوق را ناشی از بی‌توجهی یا کم‌توجهی به فراست در سبک نوشتار و عملکرد به دور از چالش وی دانست؛ د) معانی الاخبار کوششی هوشمندانه، مستدل با اتقان کلام در دفاع نرم علمی در تقابل با عقل‌گرایان و آراء مخالفان و درنهایت، مؤثر در مرگ فرقۀ کلامی معتزله بوده است. کلیدواژه‌ها: شیخ صدوق، معانی الاخبار، رویکرد کلامی، فرق کلامی، مقتضیات زمان