فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

براساس مبانی اسلامی، حاکمیت از آن خداست که سپس به پیامبر تفویض شده، و وفق اعتقادات شیعه و اصل امامت، در ولایت ائمه تداوم یافته است. از همین رو، یکی از موضوعات تاریخ اندیشۀ سیاسی شیعه غاصب بودن حکومت‌ها و جواز یا عدم جواز همکاری با حکومت جور بوده است. چنین اصولی موضوع چگونگی همکاری فقها با دستگاه سیاسی مستقر را در کانون تحلیل قرار می‌داده است. در همین رابطه، پرسش اصلی این مقاله بر آن است که اَشکال رابطۀ سلطان و فقیه تا عصر قاجاری بر چه الگوهایی استوار بوده است؟  فرضیۀ مقاله بر این است که رابطۀ سلطان-فقیه به تبع تحول در مناسبات اجتماعی و سیاسی دگرگون شده و توانسته است با توجه به امکاناتی که در فقه شیعه وجود دارد متناسب با اقتضائات زمانه بازسازی شود. یافته‌های مقاله نشان داده است که الگوی دوگانۀ سلطان-فقیه، در طی ادوار تاریخی مختلف، از اِعراض تا همکاری را پیموده است که مقدماتِ نظری-تاریخی تحقق ولایت فقیه در دوره نهایی را فراهم کرده است. چارچوب نظری پژوهش از منظر تاریخ اندیشۀ سیاسی تدوین شده است. روش مقاله توصیفی-تاریخی است و داده‌ها به صورت کتابخانه‌ای-اسنادی جمع آوری شده‌اند.