بررسی سندی و دلالی روایات «اختصام در ملأ اعلی» در منابع روایی فریقین
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
2 دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
3 استاد، گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
doi
10.22052/hadith.2021.242941.1065چکیده
آیۀ 69 سورۀ «ص» که حاکی از رخداد اختصام در ملأ اعلی است، بهرغم وضوح سیاق با اختلاف در تفسیر مواجه شده است. آیات بعد به گفتوگوی ابلیس با خداوند و رویگردانی وی از سجده بر آدم سخن میگوید؛ اما روایات تفسیری فریقین در این زمینه، از موضوعاتی متمایز با سیاق آیات سخن میگوید. تفسیر قمی و مسند ابنحنبل قدیمیترین منبع فریقین در نقل روایت اختصام در ملأ اعلی است. پس از جمعآوری روایات به روش کتابخانهای و تحلیل و اعتبارسنجی آنها، صحت اسناد و مقبولیت متون احراز نشد؛ اما توجه به تاریخ نزول سورۀ ص، سیاق آیات انتهایی این سوره، مجموع قدر مشترک روایات و وجود روایاتی با عبارات کلیدی مشابه، این نتیجه را محتمل میسازد که خلط و تحریف در روایات موجب ناهمخوانی آنها با سیاق آیه و آیات بعد و درنتیجه ابهام در تفسیر روایی اختصام در ملأ اعلی باشد. همچنین، موضوع محوری روایات اختصام در ملأ اعلی، مخالفت با خلیفۀ تعیینشده ازسوی خداوند است که مصداق آن در یک روز حضرت آدمt و در روزی دیگر ائمه اطهارk هستند
