واکاوی روایت نبوی «آدم و رؤیت نام پیامبر خاتم بر عرش» و اعتبارسنجی آن در منابع فریقین
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران
doi
10.22052/hadith.2021.242920.1059چکیده
دستهای از روایات، سابقۀ آشنایی حضرت آدم با پیامبر خاتم را پیش از خلقت پیامبر اسلام و در عرش الهی دانستهاند. منابع فریقین روایتی از رسول اکرم2 را گزارش کردهاند که برابر آن آدم، نام پیامبر خاتم را برعرش دیده، والایی منزلت او را دریافته و برای پذیرش توبهاش به او متوسل شده است. کاوش در اعتبار و تبار این روایت مسئلۀ نوشتار پیش روست. بدین منظور ابتدا مصدر، سند و متن روایت بر پایۀ روشهای نقد حدیث در سنت اسلامی بررسی شده سپس از رهگذر بازشناسی راویان، بوم و صنف کنشگران فعال در نشر آن معرفی شده است. این روایت بهرغم اعتبار نسبی مصادر، مورد توجه محدثان پسین قرار نگرفته و غالباً منابع مناقبگرا و اخبارگرا به نشر آن اهتمام داشتهاند. انتساب روایت به پیامبر اکرم2 بهدلیل وجود راویان ضعیف و ناشناخته در طرق انتقال، کاربرد نگرۀ متأخر کتابت نام پیامبر بر عرش و عدم پشتیبانی اخبار مؤید نیز تردیدبرانگیز است.خاستگاه روایت محفل حدیثی اهلسنت بوده و صوفیان مصر در ترویج آن نقش داشتهاند. سپس از طریق کتاب ابنبابویه به منابع امامی راه یافته است.
